Nuôi ong dú ở Cần Thơ, Phong Điền: vườn du lịch và bán tại chỗ

Nuôi ong dú ở Cần Thơ, nhất là vùng vườn Phong Điền, thuận về điều kiện: ấm quanh năm, vườn trái cây nhiều loại nở gối nhau, bờ kênh đầy cây tạp và dừa. Điều làm vùng này khác hẳn là đầu ra: khách du lịch đã ở sẵn trong vườn, thấy tổ thật và mua tại chỗ. Cái cần làm đúng là kê cao chống kiến, che mưa tạt, thoả thuận lịch phun thuốc với vườn, và tách khu cho khách xem khỏi khu nuôi thật.

Phong Điền trong Cần Thơ mới

Từ 2025, TP Cần Thơ gộp thêm Hậu Giang và Sóc Trăng, thành một thành phố trải từ vùng vườn ven sông Hậu xuống tới vùng mặn ven biển. Phong Điền là huyện cũ nằm giữa Cái Răng, Ô Môn và Hậu Giang cũ, nổi tiếng với các miệt vườn dâu Hạ Châu, chôm chôm, sầu riêng và các điểm du lịch sinh thái gần chợ nổi.

Với nghề ong dú, Cần Thơ mới có ba dạng vùng khá rõ: vùng vườn ngọt ven sông Hậu (Phong Điền, Ô Môn, Cái Răng cũ), vùng ruộng – kênh rạch phía Hậu Giang cũ (bài Hậu Giang và Ngã Bảy), và vùng nhiễm mặn phía Sóc Trăng cũ (bài Sóc Trăng và Bạc Liêu). Phong Điền thuộc dạng dễ nhất.

Lịch nguồn hoa vùng vườn Phong Điền

Đây là khung thường gặp theo kinh nghiệm người làm vườn; từng vườn lệch nhau tuỳ cách xử lý ra hoa.

Vườn có xử lý cho ra hoa nghịch vụ (sầu riêng, xoài) sẽ làm lịch khác đi. Cách chắc nhất là ghi sổ một năm cho chính vườn mình — khung chung cho cả vùng có ở bài lịch mùa hoa miền Tây.

Ba việc kỹ thuật phải làm từ đầu

Kê cao và chống kiến. Đất vườn thấp, ẩm quanh năm, kiến vàng, kiến đen, kiến riện rất nhiều. Kệ tổ một chân hoặc hai chân, chân đặt trong chén nước có vài giọt dầu ăn hoặc quấn dải chống kiến, cắt hết cành lá chạm vào kệ. Chi tiết cách làm kệ dùng lâu ở bài chống kiến cho tổ ong dú ở vùng ẩm.

Mái che rộng. Mưa miền Tây hay tạt ngang theo gió. Mái phải vươn ra trước cửa tổ, thùng đặt hơi nghiêng để nước không đọng ở cửa.

Tính nước lên. Cuối năm triều cường và nước lũ về, nhiều vườn ngập bờ. Kệ phải cao hơn mức nước cao nhất từng thấy trong vườn, hỏi chủ vườn mức nước năm lớn nhất.

Thuốc phun trong vườn trái cây

Đây là rủi ro lớn nhất. Vườn sầu riêng, xoài, chôm chôm thường phun thuốc sâu, thuốc nấm, có khi đúng lúc hoa nở. Ong dú kiếm ăn trong bán kính hẹp nên gần như sống hoàn toàn nhờ vườn quanh tổ — một đợt phun sai lúc có thể làm hao cả đàn.

1. Hỏi chủ vườn và các vườn kế bên lịch phun, loại thuốc thường dùng.
2. Đặt tổ ở góc vườn xa khu phun nhiều nhất, gần bờ kênh hoặc hàng dừa.
3. Thoả thuận phun vào chiều tối, khi ong đã về tổ, và báo trước một ngày.
4. Hôm phun, đóng bớt cửa tổ từ sáng, mở lại hôm sau.
5. Ghi lại mỗi lần thấy ong chết bất thường trước cửa tổ để đối chiếu.

Nhiều chủ vườn nhận nuôi ong dú chính vì muốn tăng đậu trái — bài ong dú trong vườn cây ăn trái miền Tây: lấy mật hay thụ phấn bàn chuyện này kỹ hơn. Khi chủ vườn thấy lợi, thoả thuận lịch phun dễ hơn nhiều.

Điều làm Phong Điền khác: khách đến tận vườn

Ở phần lớn nơi khác, người nuôi phải tự tìm đầu ra: bán qua mạng, gửi hàng, lo vỡ chai. Ở vườn du lịch thì khách đã ở trong vườn. Bài toán đổi hẳn:

• Không tốn công gửi hàng, không lo vỡ chai trên đường.
• Khách tận mắt thấy con ong nhỏ không chích và bọc mật trong tổ — lợi thế bán hàng lớn nhất của ong dú.
• Bán được trải nghiệm: xem mở tổ, nếm mật tại chỗ, nghe kể về loài ong bản địa.
• Có khách hỏi mua tổ giống về nuôi — một nguồn thu thứ hai thường bị bỏ quên.

Bố trí tổ khi vườn có khách

Ong dú không chích nên an toàn, nhưng luồng bay ra vào ngay lối đi vẫn gây khó chịu và làm ong tốn công. Tổ trưng bày bị mở nắp nhiều lần mỗi ngày sẽ yếu dần — luân phiên tổ trưng bày theo tuần, cho tổ đó về khu nuôi nghỉ.

Nói thật với khách về mật

Mật ong dú miền Tây loãng hơn và chua nhẹ so với mật ong mật thường. Khách quen vị mật ong mật hay ngạc nhiên. Nói trước điều này, giải thích đó là bản chất của mật ong dú vùng ẩm, cho nếm thử, thì bán được giá đúng và không bị trả lại. Bài mật ong dú miền Tây vì sao loãng hơn có sẵn cách giải thích dễ hiểu.

Mật bán tại vườn nên để chai nhỏ, ghi ngày thu, dặn khách giữ mát. Khách mang đi xa thì gợi ý để túi đá hoặc đá gel trong túi giữ nhiệt.

Việc nên làm ngay

1. Đi vòng quanh vườn, khoanh chỗ cho khu nuôi chính và khu trưng bày.
2. Hỏi lịch phun của vườn mình và vườn kế bên, thoả thuận phun chiều tối.
3. Làm kệ chống kiến, mái che, cao hơn mức nước lớn nhất.
4. Ghi sổ mùa hoa theo tháng ngay từ tháng này.
5. Tìm tổ giống quen khí hậu miền Tây trên chợ Ong Dú; muốn xem cách một trại bố trí tổ cho khách, tham khảo tour tham quan trại.