Nuôi ong dú ở Hậu Giang, Ngã Bảy: bờ kênh là mạng nguồn hoa

Ở Hậu Giang, thứ nuôi đàn ong dú không phải ruộng lúa, mía hay khóm mà là bờ kênh và vườn nhà. Kênh rạch dày đặc nên dải cây tạp hai bên bờ — dừa nước, tre, cây bụi, dây leo, cỏ hoa — len tới gần như mọi nhà, nở lệch nhau quanh năm. Nuôi vài tổ mỗi nhà trong vườn gần kênh là mô hình hợp nhất; việc cần làm đúng là kê cao hơn mức nước, chống kiến, và có nước sạch riêng cho ong.

Hậu Giang cũ trong Cần Thơ mới

Từ 2025, Hậu Giang và Sóc Trăng gộp vào TP Cần Thơ. Phần Hậu Giang cũ nằm ở giữa: phía bắc giáp vùng vườn ngọt Phong Điền, Châu Thành; phía nam xuống Long Mỹ, Vị Thanh là vùng ruộng trũng, đất phèn, giáp U Minh Thượng và Kiên Giang cũ. Ngã Bảy nổi tiếng với chợ nổi và nơi bảy dòng kênh gặp nhau.

Người ở vùng vườn phía bắc có thể đọc thêm bài nuôi ong dú ở Cần Thơ và Phong Điền; bài này tập trung vào vùng kênh rạch và ruộng.

Bờ kênh: dải nguồn hoa liên tục

Bờ kênh thường không ai dọn sạch. Ở đó mọc dừa nước, tre, bình bát, ô rô, cây bụi, dây leo, cỏ hoa — nhiều loài, nở lệch nhau quanh năm. Lục bình trên mặt kênh cũng ra hoa, ong ghé lấy.

Quan trọng hơn: kênh rạch chằng chịt nghĩa là những dải xanh đó len vào khắp nơi. Một tổ đặt trong vườn nhà ở Hậu Giang gần như luôn có vài trăm mét bờ kênh trong tầm bay. Đây là lợi thế cấu trúc mà vùng đồng bằng chuyên canh lớn không có. Tinh thần giống như rừng tràm: nguồn thấp mà dài — xem bài mùa hoa tràm.

Lúa, mía, khóm: diện tích lớn mà không nuôi đàn

Nghĩa là ở Hậu Giang, chọn chỗ đặt tổ theo vườn nhà và bờ kênh, không theo diện tích canh tác.

Lịch nguồn hoa một năm

Khung chung cho cả miền Tây có ở bài lịch mùa hoa miền Tây; vườn mình nên tự ghi sổ thêm một năm.

Đặt tổ gần kênh: những điều cần biết

1. Cao hơn mực nước cao nhất. Hỏi người trong xóm năm nước lớn nhất lên tới đâu, đừng ước lượng.
2. Lùi khỏi mép nước vài mét. Mép kênh ẩm liên tục, gió tạt làm ong rơi xuống nước.
3. Chống kiến là việc số một. Bờ kênh nhiều cây thì nhiều kiến: chân kệ trong chén nước có giọt dầu, cắt cành chạm kệ. Bài chống kiến cho tổ ong dú ở vùng ẩm có cách làm bền.
4. Mái che rộng. Mưa tạt theo gió dọc mặt kênh.
5. Cửa tổ quay ra phía vườn, không quay ra mặt kênh trống gió.

Nước sẵn, nhưng phải sạch

Vùng này không thiếu nước, nhưng nước kênh có thể nhiễm phèn, nhất là đầu mùa mưa khi nước rửa phèn từ ruộng, hoặc có thuốc trôi từ ruộng lúa. Đặt một khay nước mưa sạch có sỏi cho ong đậu gần tổ để ong không phải xuống mép kênh. Phía Long Mỹ, Vị Thanh giáp vùng mặn mùa khô cũng nên để dành một lu nước mưa.

Thuốc trên ruộng lúa

Ruộng lúa phun thuốc nhiều lần mỗi vụ. Ong dú ít lấy lúa nhưng có thể dính khi bay qua hoặc khi thuốc trôi vào bờ cỏ. Đặt tổ ở vườn phía trong, cách ruộng một hàng cây; theo dõi mùa phun và đóng bớt cửa tổ những ngày phun gần nhà.

Quy mô hợp lý

Bờ kênh cho nguồn đều nhưng không dồi dào. Dồn quá nhiều tổ một chỗ thì các đàn cạnh tranh nhau, tổ nào cũng nhẹ. Bài mật độ tổ trên một vùng hoa giải thích cách nhìn dấu hiệu quá tải. Mô hình hợp với Hậu Giang giống Vĩnh Long: vài tổ mỗi nhà, nhiều nhà cùng nuôi, chia nhau bán trong xóm — xem bài Vĩnh Long và Trà Vinh.

Với quy mô đó, đầu ra trong xóm, chợ xã, chợ nổi Ngã Bảy là đủ. Mật vùng ẩm thường loãng, nên thu khi bọc đã đóng nắp, để nghỉ cho thoát hơi rồi mới đậy kín.

Việc nên làm ngay

1. Đi dọc bờ kênh quanh nhà vài trăm mét, ghi những cây đang có hoa.
2. Đừng phát sạch bờ vườn, bờ kênh; giữ lại cây bụi và dừa nước.
3. Hỏi mức nước lớn nhất rồi làm kệ cao hơn, có chén chống kiến.
4. Đặt khay nước mưa sạch gần tổ.
5. Bắt đầu với hai, ba tổ; tìm tổ giống miền Tây trên chợ Ong Dú và ghi nhật ký tổ trên ứng dụng ghi chép trại.