Bờ líp vườn miền Tây: đặt tổ ong dú tránh ẩm chân

Trong vườn lên líp miền Tây, chỗ tốt nhất để đặt tổ ong dú thường là phần giữa hoặc gần đầu líp, trên giá cao, cách mép mương một khoảng và có tán cây che. Đặt sát mép mương thì ẩm chân, kiến bò theo rễ, nước lên là ngấm thùng; đặt ngoài bờ bao trống thì nắng gió. Chọn đúng chỗ ngay từ đầu tiết kiệm cho người nuôi nhiều đàn hơn mọi cách chống kiến về sau.

Vườn líp là gì và vì sao nó đặt ra bài toán riêng

Vườn lên líp là kiểu vườn đặc trưng của miền Tây: đào mương lấy đất đắp thành những luống cao, cây trồng trên líp, mương xen giữa để dẫn nước, tiêu nước và thoát phèn. Nhìn từ trên xuống, vườn là những dải đất dài song song với những dải nước.

Với ong dú, kiểu vườn này có lợi lớn: cây ăn trái, dừa, cây bụi ven mương ra hoa gần như quanh năm, và nước luôn sẵn. Nhưng nó cũng có ba cái khó mà vườn đất liền miền Đông ít gặp:

• Độ ẩm sát mặt đất rất cao, nhất là cạnh mương và dưới tán dày.
• Kiến đi theo rễ, theo cành cây chạm nhau từ líp này sang líp khác.
• Mực nước mương thay đổi theo triều và theo mùa nước, có lúc tràn lên mép líp.

So sánh các vị trí đặt tổ trên vườn líp

Năm bước chọn chỗ và dựng giá trên líp

1. Nhớ lại mức nước lớn nhất. Hỏi người trong nhà hoặc nhìn vết nước cũ trên gốc cây. Đáy thùng phải cao hơn mức đó một khoảng an toàn, đừng tính theo mức nước ngày thường.
2. Lùi vào trong líp. Mép líp là phần đất yếu và ẩm nhất. Lùi giá vào trong để chân giá đứng trên đất chắc, không bị sạt khi mưa lớn.
3. Tìm tán thưa. Dưới cây có tán vừa phải, buổi sáng có nắng chiếu vào cửa tổ, buổi trưa được che. Tán quá dày làm thùng ẩm, ong dậy muộn.
4. Cắt đường kiến. Giá đặt riêng, không cho cành, dây leo, cỏ cao chạm vào giá hay thùng. Chân giá có chén dầu, chén nước hoặc lớp mỡ cách ly, và nhớ thay định kỳ.
5. Xoay cửa tổ. Hướng cửa ra phía thoáng, có thể là phía mặt mương, để ong bay ra thẳng không vướng lá. Tránh hướng có gió lùa mạnh trực diện.

Những lỗi hay gặp ở vườn líp

Đặt thùng ngay trên đất vì thấy líp đã cao

Líp cao hơn mương nhưng đất trên líp vẫn hút ẩm, nhất là mùa mưa. Thùng đặt thẳng xuống đất sẽ ẩm đáy, mục gỗ, và kiến lên chỉ trong vài ngày. Lúc nào cũng nên có giá.

Dựng giá bằng tre tươi cắm xuống mép mương

Tre tươi mục nhanh trong đất ẩm, mép mương lại dễ sạt. Giá nghiêng đổ một đêm là mất đàn. Nên dùng cọc chắc, chôn sâu, hoặc chân bê tông nhỏ nếu đặt lâu dài.

Đặt tổ cạnh chỗ pha thuốc, rửa bình

Đầu líp sát bến nước thường là nơi pha thuốc và rửa bình phun. Ong dú lấy nước ở mương, lấy nhựa ở cây quanh đó. Nên đặt tổ xa chỗ này và báo người làm vườn tránh rửa bình ngay cạnh mương gần tổ.

Quên kiểm tra sau mùa nước

Khi nước lên rồi rút, chân giá có thể lún, chén cách ly đầy bùn hoặc cạn. Sau mỗi đợt nước lớn, đi một vòng nhìn từng giá, đó là việc mất ít thời gian nhất mà cứu được nhiều đàn nhất.

Mương là nguồn nước — tận dụng mà không để nó thành mối lo

Ong dú cần nước để điều hoà nhiệt và pha thức ăn. Vườn líp có sẵn nước nên đàn không phải bay xa. Nhưng mặt nước trống làm ong nhỏ có thể rơi xuống. Mép mương có cỏ, bèo, lá nổi là chỗ đậu uống an toàn hơn. Đừng dọn trơn toàn bộ mép mương quanh khu đặt tổ.

Vào mùa khô, khi nước mương có thể nhiễm mặn ở một số vùng ven biển, nên để thêm một khay nước ngọt có đá hoặc cành nổi gần tổ. Xem thêm các bài khác ở mục Ong dú miền Tây và Đồng bằng sông Cửu Long.

Lời khuyên từ trại

Trại Ong Quý ở vùng Trảng Bàng nuôi trên đất vườn khô hơn miền Tây, nhưng nguyên tắc giữ tổ khô chân, cắt đường kiến và để cửa tổ thoáng thì dùng chung được. Người nuôi ở miền Tây nên bắt đầu với vài thùng đặt ở giữa líp, theo dõi một mùa nước rồi mới mở rộng ra các vị trí khác. Nếu cần tổ giống hay muốn xem đàn ong dú được chăm thế nào, tham khảo thêm tại ongquy.com; còn muốn tìm người bán tổ gần vùng mình để đàn quen khí hậu, có thể xem ở cho.ongdu.com.

Câu hỏi thường gặp