Nuôi ong dú ở thành phố Huế: nhà vườn là lợi thế, mưa dầm là khó

Thành phố Huế nuôi ong dú tốt hơn nội đô Hà Nội hay Sài Gòn, vì Huế còn rất nhiều nhà vườn thật: vườn rộng, cây lâu năm nhiều tầng, ao sen, hàng rào chè tàu. Trong tầm bay của ong có cây thật, không chỉ nhà và đường. Bài toán thật là mùa mưa dầm từ tháng 9 đến tháng 12, kèm lụt và rét ẩm, rồi nắng gió Lào mùa hè. Làm đúng ba việc trước mùa mưa thì đàn qua được.

Nhà vườn giải luôn bài toán bán kính

Vấn đề chung của đô thị là bán kính vài trăm mét quanh tổ toàn mái nhà và đường. Ở các khu nhà vườn Huế, vườn nối vườn, nên trong tầm bay có cây thật. Vườn Huế truyền thống còn nhiều tầng cây: cau và mít tầng trên, thanh trà, bưởi, măng cụt, ổi tầng giữa, chè tàu làm hàng rào, cây thuốc và hoa tầng dưới. Nhiều tầng nghĩa là hoa nở lệch nhau — đúng thứ ong dú cần.

Lịch này là khoảng thường gặp theo kinh nghiệm; vườn mỗi nhà một kiểu. Hồ sen quanh Kinh thành, hồ Tịnh Tâm và các ao sen nhà vườn cho phấn hoa rất tốt vào mùa hè.

Bài toán thật: mưa dầm, lụt và rét ẩm

Bài nuôi ong dú ở Huế và Quảng Trị đã nói: rào cản của vùng này không phải lạnh mà là lạnh cộng ẩm cộng âm u kéo dài. Huế là một trong những nơi mưa nhiều nhất cả nước, mưa dồn từ tháng 9 đến tháng 12, có những đợt lụt tháng 10–11, rồi rét ẩm tháng 12–2. Trong thành phố, điều đó không nhẹ đi.

Ba việc phải làm, và phải làm trước mùa mưa chứ không phải khi đã ướt:

1. Mái che nhô rộng hẳn ra khỏi cửa tổ. Mưa Huế tạt ngang theo gió, mái vừa khít là vô dụng.
2. Kê thùng cao, không đặt trên nền đất hay nền gạch đọng nước; chân giá có chống kiến.
3. Đặt dưới hiên nhà hoặc mái phụ nếu có — lợi thế của nhà vườn kiến trúc cũ, nhà rường có hiên sâu.

Và đừng đặt dưới tán quá dày. Nghe ngược nhưng đúng: chỗ râm cả ngày thì sau mưa không bao giờ khô, mốc mọc ở đáy thùng và mối ghép. Chọn chỗ có nắng sớm, râm từ trưa.

Nhà trong vùng hay lụt

Nhiều khu ven sông Hương, sông Như Ý, vùng trũng Phú Mậu, Gia Hội gần như năm nào cũng có nước vào vườn. Với tổ ong:

• Đặt giàn cao hơn đỉnh lụt từng thấy, đánh dấu mốc trên cột nhà.
• Hoặc chọn sẵn chỗ trên hiên cao, gác để dời cả giàn lên khi có tin lũ — giữ nguyên hướng cửa tổ.
• Sau khi nước rút, kiểm ngay chân giá: kiến dồn lên chỗ cao để tránh nước.

Nếu tổ đã bị ngấm nước, các bước cứu đàn có trong bài mưa lớn kéo dài ở miền Trung. Cách chặn kiến bền lâu cho vùng ẩm có trong bài chống kiến cho tổ ong dú ở vùng ẩm.

Mùa hè: nóng và gió Lào

Huế mùa hè rất nóng, nhiều ngày có gió tây khô nóng. Sân gạch, tường vôi, mái ngói hắt nhiệt mạnh buổi chiều. Che nắng chiều, chắn gió tây bằng hàng cây hoặc tấm chắn thoáng, và có khay nước sạch.

Ao sen, hồ, sông Hương có sẵn nước, nhưng vẫn nên có khay nước nông có sỏi gần tổ. Ong đậu ở khay an toàn hơn ở mép ao, và mùa mưa nước ao thường đục.

Nhà vườn có khách

Nhiều nhà vườn Huế làm homestay, quán trà hoặc đón khách tham quan. Ong dú không chích nên đặt được ngay trong sân — như bài Đà Nẵng và Hội An đã nói, đó là điểm khách nhớ lâu.

Nguyên tắc bố trí không đổi: vài tổ ở khu khách xem, phần lớn tổ ở khu riêng, cửa tổ quay ra phía không có lối đi, đặt cao hơn tầm tay trẻ con. Nói trước với khách rằng mật ong dú loãng và chua nhẹ hơn mật ong thường; đó là bản chất.

Ngoài khu nhà vườn

Phần trung tâm đông đúc, khu phố mới phía nam sông Hương thì giống mọi đô thị: ít cây trong tầm bay, chỉ nên một tổ xem chơi. Ai muốn làm có sản lượng thì nhìn ra vùng ven: đồi thông và vườn phía tây nam thành phố, vùng chân núi phía Phú Lộc gần Bạch Mã, hoặc các làng vườn phía bắc. Vùng cát ven phá Tam Giang có nguồn nhưng gió và cát nóng là bài toán riêng.

Kỳ vọng và lịch năm

Thước đo hợp lý: đàn qua mùa mưa và mạnh lên vào xuân hè, mật là phần thưởng thêm.

Việc nên làm ngay

1. Đi một vòng vườn và xóm, ghi những cây có hoa theo tháng.
2. Chọn chỗ dưới hiên sâu hoặc mái phụ, có nắng sớm, không hứng nước mái.
3. Đánh dấu mốc lụt cao nhất nếu nhà ở vùng trũng.
4. Làm mái che rộng và chân giá chống kiến trước khi mua tổ.
5. Mua tổ vào tháng 2–4, sau mùa mưa.