Nuôi ong dú ở Huế và Quảng Trị: mùa đông ẩm lạnh là ranh giới

Từ Huế trở ra, bản đồ nghề nuôi ong dú thưa hẳn. Không phải vì người ở đây không muốn nuôi, mà vì có một rào cản khí hậu thật: mùa đông mưa phùn ẩm lạnh kéo dài nhiều tuần, cộng với gió Lào khô nóng mùa hè ở nhiều vùng Quảng Trị. Nuôi được, nhưng chỉ khi đàn đủ mạnh trước đông, tổ đặt đúng chỗ, và người nuôi chấp nhận một năm ở đây chủ yếu là giữ đàn chứ không phải thu mật.

Vấn đề không phải lạnh, mà là ẩm lạnh kéo dài

Về nhiệt độ, mùa đông Huế và Quảng Trị không khắc nghiệt bằng vùng núi phía Bắc. Nhưng nó có thứ khó hơn: lạnh đi kèm mưa phùn và độ ẩm cao, trời âm u nhiều tuần liền. Với tổ ong dú, tổ hợp đó tệ hơn lạnh khô:

• Trời âm u kéo dài nên ong không có ngày nào đủ ấm và đủ sáng để ra ngoài, kể cả khi nhiệt độ không quá thấp.
• Ẩm cao làm sáp, tổ và thùng luôn ướt; mốc mọc ở đáy và mối ghép.
• Đàn ăn dần dự trữ mà không bổ sung được; đàn nhỏ cạn trước khi trời tạnh.

Ba tháng như vậy là quá sức với một đàn chưa đủ mạnh. Thêm nữa, mùa đông ở đây đến ngay sau mùa mưa lũ tháng 9–11, khi đàn vừa bị ép một lần vì mưa dầm. Cách cứu đàn bị ngấm nước có ở bài mưa lớn kéo dài ở miền Trung.

Các vùng trong Huế và Quảng Trị mới

Những vùng này có bài chi tiết: nuôi ong dú ở thành phố Huế, Khe Sanh và Hướng Hoá, Quảng Bình và Đồng Hới.

Lịch trong năm khác hẳn miền Nam

Đồi sim là nguồn đáng giá ít ai để ý ở Huế và Quảng Trị: hoa sim nở rộ trên đồi thấp khoảng tháng 4–6, ong dú lấy cả mật lẫn phấn. Rừng keo trồng bạt ngàn thì không cho đợt hoa mạnh nhưng cho nhựa và nguồn phụ; xem bài keo lá tràm và dừa ở miền Trung.

Gió Lào: ép đàn từ phía ngược lại

Khoảng tháng 5 đến tháng 8, nhiều nơi ở Quảng Trị cũ và Quảng Bình cũ có gió Lào: gió tây khô nóng thổi qua dãy Trường Sơn, từng đợt vài ngày. Huế nhẹ hơn nhưng vẫn có ngày rất nóng. Gió khô nóng rút ẩm khỏi tổ nhanh, ong phải dùng quân quạt và chở nước thay vì đi kiếm ăn, sáp tổ có thể mềm. Nghĩa là ở đây đàn bị ép hai lần trong năm, từ hai phía.

• Che nắng phía tây, tấm che cách nóc thùng một khoảng cho gió lùa.
• Khay nước có sỏi trong bóng râm gần tổ, thay hằng ngày khi có gió Lào.
• Không mở tổ giờ trưa; thu hẹp cửa tổ đàn yếu.

Đặt tổ và giữ đàn qua đông

1. Đàn phải thật mạnh trước khi vào mùa mưa. Đàn mới tách hoặc mua về vào mùa thu gần như chắc chắn không qua nổi.
2. Vị trí quan trọng hơn mọi thứ. Sát tường nhà phía nam hoặc đông nam, dưới mái hiên sâu, khuất gió mùa đông bắc, chỗ không bị mưa tạt.
3. Kê cao, đáy khô: vùng trũng ven phá Tam Giang và ven sông Bồ, sông Hương mùa lũ có thể ngập; đặt cao hơn mức nước lớn nhất từng thấy.
4. Không mở tổ trong những đợt mưa lạnh kéo dài; quấn thêm lớp ngoài thùng cho đàn yếu mà vẫn chừa khe thoáng.
5. Không kỳ vọng sản lượng. Thu mật chỉ ở đàn mạnh, chỉ quãng tháng 5–6, và thu dè.

Chi tiết giữ đàn qua bão ở bài nuôi ong dú ở miền Trung: giữ đàn qua bão.

Nên mua tổ khi nào

Nếu quyết định nuôi, mua vào mùa xuân, khoảng tháng 2 đến tháng 4. Đàn có gần nửa năm thuận lợi để mạnh lên trước mùa mưa bão và mùa đông đầu tiên. Mua tổ chuyển từ miền Nam ra thì nhận vào tháng 3–4, tránh ngày gió Lào. Mua vào mùa thu là đặt đàn vào thế khó ngay. Bắt đầu bằng một hai tổ để đo xem vườn nhà mình thật sự thế nào, trước khi nhân lên.

Việc nên làm ngay

• Tìm bức tường hướng nam có mái hiên sâu và không bị mưa tạt: đó là chỗ đặt tổ.
• Kiểm tra mức nước lũ lớn nhất ở chỗ đó, hỏi người trong xóm.
• Liệt kê cây ra hoa trong vườn và quanh xóm; để ý đồi sim, vườn thanh trà gần nhất.
• Chuẩn bị tấm che phía tây và khay nước cho mùa gió Lào.
• Đặt mua một hai tổ để nhận vào tháng 2–4.

Tìm tổ giống hoặc ghi nhật ký đàn qua mùa đông: xem trên chợ Ong Dú và ghi chép bằng ứng dụng Ong Dú.