Nuôi ong dú ở miền Trung: giữ đàn qua bão quan trọng hơn tăng đàn nhanh

Miền Trung và dải ven biển là vùng khắc nghiệt nhất nước với nghề nuôi ong dú: gió Lào khô nóng đầu hè, bão và mưa lớn khoảng tháng 9 đến tháng 11, đất cát nghèo dinh dưỡng.

Người nuôi ở đây sớm nhận ra một điều: cách nuôi phải xoay quanh giữ chứ không phải tăng. Một cơn bão có thể xoá sạch công của cả năm, nên mọi tính toán đều bắt đầu từ đó.

Lịch năm chia theo hai mối nguy

Điểm quan trọng nhất trong bảng này là tháng 8. Đó là hạn chót: mọi việc cần làm với đàn phải xong trước mùa bão, vì sau đó chỉ còn việc bảo vệ.

Gió Lào: cái nóng khác hẳn nắng bình thường

Gió Lào không chỉ nóng mà còn rất khô. Với tổ ong dú, đây là tổ hợp riêng:

• Ong tốn nhiều nước hơn để làm mát tổ, trong khi nguồn nước quanh vườn cũng cạn
• Hoa dại héo nhanh, nguồn mật giảm đột ngột
• Gió khô thổi liên tục làm tổ mất ẩm, ảnh hưởng ấu trùng

Cách xử lý khác với chống nắng thông thường: ngoài mái che, cần chắn hướng gió. Một tấm chắn ở phía tây, một hàng cây, hoặc đặt tổ khuất sau vật cản làm giảm rõ rệt tác động. Và nguồn nước gần tổ trở thành bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn.

Chuẩn bị trước mùa bão

Việc phải làm xong trong tháng 8:

• Thu mật xong. Mật để trong tổ qua mùa bão thì đàn dùng được, nhưng nếu tổ đổ thì mất cả. Cân nhắc theo sức đàn: đàn khoẻ thì thu bớt, đàn yếu thì để nguyên.
• Không tách đàn sau tháng 8. Đàn con không đủ sức qua mùa bão.
• Gia cố toàn bộ trụ và giàn. Kiểm tra chân trụ có lún không, mối mọt không, dây chằng còn chắc không.
• Hạ thấp tổ nếu có thể. Tổ đặt càng cao càng dễ bị gió quật. Nhiều người nuôi ở miền Trung hạ tổ xuống thấp hơn trong mùa bão rồi nâng lại sau.

Chằng tổ đúng cách

Chi tiết hay bị làm sai:

• Chằng cả thùng xuống trụ, và chằng trụ xuống nền. Chằng mỗi thùng vào trụ mà trụ đổ thì vô ích.
• Cố định nắp thùng riêng. Gió giật thường lật nắp trước khi lật cả thùng. Nắp bay là tổ phơi mưa, gần như mất đàn.
• Mái che phải chằng hoặc tháo được. Mái tôn bị gió giật vừa bay mất vừa đập vào tổ. Nhiều người tháo mái tôn khi có tin bão và che tạm bằng thứ nhẹ hơn.
• Không dùng dây chạm đất — đây vẫn là đường cho kiến, kể cả trong mùa bão.

Sau bão: việc cần làm ngay và việc phải đợi

Làm ngay:

• Dựng lại tổ đổ, đặt đúng vị trí cũ và đúng hướng cửa cũ
• Che chắn tạm cho tổ bị hở, tránh mưa tiếp
• Dọn cây đổ, cành gãy đè lên tổ hoặc trụ

Phải đợi:

• Đừng mở tổ kiểm tra ngay. Đàn vừa qua chấn động lớn, mở tổ là thêm một cú nữa. Đợi vài ngày trời tạnh hẳn.
• Đừng vội kết luận đàn đã mất. Tổ đổ nhìn tan hoang nhưng nếu ong chúa còn thì đàn dựng lại được. Quan sát cửa tổ vài ngày trước khi quyết định.

Điều bù lại cho vùng khó

Nuôi được ở miền Trung thì nuôi được gần như mọi nơi. Và có mấy lợi thế thật:

• Ít người nuôi nên ít cạnh tranh nguồn hoa và thị trường tại chỗ chưa bão hoà
• Không khí ven biển khô ráo phần lớn năm giúp mật cô đặc tốt
• Nguồn hoa keo lá tràm, dừa, cây bụi ven biển khá ổn định ngoài mùa bão

Câu hỏi thường gặp