Mưa lớn kéo dài ở miền Trung: cứu đàn ong dú bị ngấm nước

Bão thì thấy ngay và ai cũng lo. Nhưng ở miền Trung, nhiều đàn ong dú không mất vì bão mà mất vì mấy tuần mưa dầm liên tiếp sau đó — âm thầm, không ai để ý cho tới khi mở tổ ra thì đã muộn.

Mưa dầm giết đàn bằng cách nào

Ba cơ chế, thường xảy ra cùng lúc:

• Đàn không ra ngoài được. Mưa liên tục nhiều ngày nghĩa là nhiều ngày ăn vào dự trữ mà không bổ sung.
• Nước ngấm vào tổ. Qua khe nắp, qua chỗ nứt, qua chân thùng bị hắt. Nước trong tổ làm hỏng bánh tổ và tạo điều kiện cho nấm mốc.
• Ẩm cao làm mật loãng và lên men ngay trong hũ. Đàn mất luôn phần dự trữ đúng lúc cần nó nhất.

Cái nguy hiểm là cả ba đều diễn ra bên trong, không nhìn thấy từ ngoài — trong khi người nuôi thì ngại ra vườn vì trời mưa.

Dấu hiệu nhận ra sớm mà không cần mở tổ

• Vệt nước chảy trên thân thùng hoặc dấu ẩm loang ở chỗ nối — nghĩa là nước đang tìm được đường vào
• Nắp thùng đọng nước hoặc mái che bị lệch, hắt mưa
• Cửa tổ ướt liên tục, ong không ra được kể cả lúc ngớt mưa
• Mùi lạ ở gần tổ — mùi chua gắt hoặc mùi mốc là dấu hiệu muộn nhưng rõ
• Không có ong gác cửa trong nhiều ngày liền

Ba dấu hiệu đầu nên kiểm mỗi ngày trong mùa mưa dầm — mất vài phút, và đó là việc đáng làm nhất trong quãng này.

Xử lý tổ đã bị ngấm nước

Nếu xác định nước đã vào tổ, thứ tự việc:

• Chặn nguồn nước trước. Che lại, chỉnh mái, bịt khe. Không có nghĩa lý gì khi xử lý bên trong mà nước vẫn tiếp tục vào.
• Chọn lúc tạnh để mở. Mở tổ giữa mưa là làm tình hình xấu thêm. Đợi lúc ngớt, tốt nhất là có nắng.
• Nghiêng tổ cho nước thoát nếu có nước đọng ở đáy, làm nhẹ tay.
• Lấy ra phần đã mốc hoặc hỏng rõ. Sáp mốc, hũ mật vỡ, bánh tổ nhũn — bỏ đi, để lại chỉ làm ổ nấm lan tiếp.
• Đừng lau chùi hay dùng hoá chất. Ong tự dọn và tự bịt lại. Việc của người nuôi là tạo điều kiện khô ráo, không phải làm vệ sinh thay đàn.
• Thu hẹp không gian nếu đàn đã yếu nhiều. Đàn thưa quân mà thùng rộng thì không giữ được nhiệt và không canh nổi cửa.

Phòng: làm trước mùa mưa vẫn rẻ hơn nhiều

Chi tiết hay bị bỏ qua nhất là độ dốc của nắp thùng. Nắp phẳng đọng nước, và nước đọng lâu ngày sẽ tìm được đường vào qua bất kỳ khe nào. Kê nghiêng nhẹ về một phía là việc mất một phút mà tránh được nhiều rắc rối.

Khi nào nên chấp nhận buông một tổ

Câu này không dễ nhưng cần trả lời. Nếu sau khi trời tạnh vài ngày mà tổ vẫn:

• Không có ong ra vào
• Bên trong mốc lan rộng, bánh tổ nhũn
• Không tìm thấy dấu hiệu ong chúa còn hoạt động

…thì thường đàn đã mất. Lúc đó việc nên làm là dọn sạch thùng, phơi khô kỹ và giữ lại để dùng cho đợt tách sau, thay vì cố cứu. Thùng còn dùng được, và phần công sức nên dồn vào các đàn còn cơ hội.

Câu hỏi thường gặp