Nuôi ong dú ở Hà Nội: hai cái khó chồng lên nhau

Hà Nội nuôi ong dú được, nhưng khó hơn miền Nam nhiều vì hai cái khó chồng lên nhau: nội đô ít hoa trong tầm bay của ong, và mùa đông ẩm lạnh kéo dài làm đàn tiêu dự trữ mà không bổ sung được. Ở nội đô, một hai tổ trên ban công hay sân thượng nên xem là thú chơi. Muốn nuôi nghiêm túc thì đặt tổ ra vùng đồi ngoại thành như Ba Vì, Sóc Sơn, hoặc xa hơn là vùng Lương Sơn.

Khó thứ nhất: đô thị ít hoa trong tầm bay

Ong dú kiếm ăn trong bán kính hẹp, thường vài trăm mét quanh tổ. Ở nội thành, vòng tròn đó phần lớn là mái nhà, đường và tường. Vài chậu cây trên ban công không thay được một vùng hoa. Đây là cái khó chung của mọi đô thị, đã phân tích trong bài ong dú và ong mật trong đô thị.

Cách kiểm rẻ nhất: mở bản đồ vệ tinh, khoanh một vòng khoảng ba trăm mét quanh nhà, đếm mảng xanh. Rồi đi bộ một vòng thật để xem mảng xanh đó là cây gì — hàng sấu, hàng xà cừ ven đường cho rất ít; vườn tạp, bờ bãi có cỏ hoa, vườn rau mới là nguồn.

Khu nào ở Hà Nội khá hơn

Vườn đào, vườn quất quanh hồ Tây cho hoa vào đúng quãng cuối đông đầu xuân, lúc đàn cần hồi sức nhất. Nhưng vườn cảnh phun thuốc giữ lá, giữ nụ khá dày trước Tết — hỏi trước khi đặt tổ sát vườn.

Khó thứ hai: mùa đông ẩm lạnh và nồm

Đây là thứ khiến Hà Nội khác Sài Gòn về bản chất. Từ tháng 12 đến tháng 2 có những đợt rét kèm mưa phùn kéo dài nhiều tuần. Tiếp theo là nồm ẩm tháng 2–4, tường nhà đổ mồ hôi. Với tổ ong dú, lạnh cộng ẩm cộng âm u kéo dài tệ hơn lạnh khô:

• Không có ngày nào đủ ấm và đủ nắng để ong ra ngoài.
• Ẩm cao làm tổ và thùng luôn ướt, mốc mọc ở đáy và mối ghép.
• Đàn ăn dần dự trữ mà không bổ sung được.

Hai cái khó cộng lại nghĩa là đàn ở nội đô vừa không tích luỹ đủ trong mùa ấm, vừa phải tiêu dự trữ suốt mùa đông. Đàn yếu vào đông thì khả năng qua được rất thấp. Đó là lý do nghề ong dú mỏng ở miền Bắc, và mỏng nhất ở nội đô.

Nếu vẫn muốn nuôi ở nội thành

1. Một hai tổ, xem là thú chơi. Đừng tính chuyện thu mật.
2. Mua vào tháng 3–4, sau khi hết rét và qua phần nặng nhất của nồm, để đàn có trọn mùa ấm.
3. Ban công hoặc sân thượng hướng nam, có mái, khuất gió đông bắc. Góc nhà chắn gió quan trọng hơn hướng nhiều nắng.
4. Trồng bù quanh nhà nhiều loại cây nhỏ ra hoa nối nhau hơn là một loại lớn. Gợi ý loài có trong bài trồng gì quanh tổ ở ban công và sân thượng.
5. Mùa đông không mở tổ, giữ thùng khô, chắn gió mà vẫn thoáng khí. Bọc kín bằng nilon là sai — hơi nước đọng còn hại hơn lạnh.
6. Mùa nồm, kê thùng cách tường và sàn, để khe thoáng phía sau; đừng đặt sát tường đang đổ mồ hôi.

Sân thượng nhà phố còn một chuyện riêng: mái bê tông hấp nắng mùa hè rất nóng. Cần mái che kép và kê thùng cao khỏi sàn. Chi tiết trong bài nuôi ong dú trên sân thượng.

Lịch trong năm cho người nuôi ở Hà Nội

Việc từng tuần trong mùa đông có trong bài giữ đàn ong dú qua mùa đông miền Bắc.

Đừng mua tổ vào mùa thu

Đây là lỗi tốn kém và phổ biến nhất ở Hà Nội. Tháng 9–10 trời đẹp, người ta hứng khởi mua tổ. Nhưng đàn mới về chưa kịp ổn định, chưa kịp tích trữ đã gặp mùa đông đầu tiên. Tỉ lệ không qua được rất cao. Nếu người bán gợi ý mua vào mùa thu cho kịp quà Tết, hãy hẹn sang tháng 3.

Tổ mua từ miền Nam chở ra cũng cần thêm thời gian thích nghi; cách nhận tổ cho đúng có trong bài mua tổ ong dú chuyển từ Nam ra Bắc.

Nuôi nghiêm túc: ra ngoại thành

Muốn có kết quả thật, đặt tổ ở Ba Vì, Sóc Sơn, hoặc xa hơn là vùng Lương Sơn (Hoà Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ mới). Ở đó có vườn tạp, có rừng và có sườn khuất gió mùa đông bắc. Đi về trong ngày được mà kết quả khác hẳn nội đô. Bài nuôi ong dú ở Ba Vì và Sóc Sơn có cách chọn chỗ và cách thoả thuận gửi tổ với chủ vườn.

Việc nên làm ngay

1. Khoanh vòng ba trăm mét quanh nhà trên bản đồ, đi bộ kiểm xem có vườn, bãi, bờ cỏ hoa không.
2. Ra ban công vào một ngày gió bấc, tìm góc khuất gió hướng nam.
3. Trồng sẵn vài loại cây nhỏ ra hoa nối tháng trước khi mua tổ.
4. Hẹn mua tổ vào tháng 3–4; nếu muốn làm lớn, tìm một vườn ở Ba Vì hoặc Sóc Sơn.