Nuôi ong dú ở Biên Hoà, Thuận An, Dĩ An: dải xanh giữa đô thị

Ở Biên Hoà, Thuận An, Dĩ An vẫn nuôi được ong dú, nhưng chỉ ở những chỗ còn dải xanh: cù lao và bờ sông Đồng Nai, xóm nhà vườn cũ, vành đai cây quanh nhà máy và bờ kênh. Nền nhiệt vùng này hợp ong dú quanh năm; cái thiếu là hoa trong bán kính vài trăm mét quanh tổ. Nhà nằm giữa dãy nhà trọ, quanh toàn mái tôn và bê tông thì nên nuôi một, hai tổ để chơi hoặc gửi tổ về vùng vườn.

Vùng này sau sáp nhập: tên mới, đất cũ

Từ năm 2025, Biên Hoà là một phần của tỉnh Đồng Nai mới (Đồng Nai gộp với Bình Phước). Thuận An và Dĩ An thuộc vùng Bình Dương cũ, nay nằm trong TP Hồ Chí Minh mới. Trên giấy tờ là hai đơn vị, nhưng với con ong thì đây vẫn là một dải đô thị công nghiệp liền nhau hai bên sông Đồng Nai và quốc lộ 1K, 1A.

Đặc điểm chung: đông dân, nhiều khu công nghiệp lâu năm, nhà trọ công nhân san sát, đất vườn bị chia nhỏ để xây. Xen giữa đó vẫn còn những mảng xanh rất đáng giá mà người đi đường ít để ý.

Câu hỏi đầu tiên: bán kính quanh tổ có gì

Ong dú kiếm ăn trong vòng tròn hẹp, theo kinh nghiệm thường trong vài trăm mét. Ở vùng này vòng tròn đó rất dễ toàn mái tôn, tường rào nhà xưởng và đường bê tông.

Cách kiểm rẻ nhất:

1. Mở bản đồ vệ tinh, đặt chấm ở nhà, khoanh vòng khoảng 300 mét.
2. Đếm các mảng xanh: vườn, hàng cây, bãi cỏ, bờ sông, công viên.
3. Đi bộ một vòng thật để xem mảng xanh đó là cây gì — bãi cỏ trống không có hoa thì không tính.
4. Nếu xanh chiếm dưới khoảng một phần năm vòng tròn và toàn cây không hoa, coi như chưa nên nuôi quy mô.
5. Nếu có vườn cây ăn trái, tre, cây bụi, dây leo, cây tạp — nuôi được, bắt đầu nhỏ.

Biết trước điều này thì đỡ mất tổ giống. Cách khoanh vùng cho nhà phố được nói kỹ trong bài nuôi ong dú ở Sài Gòn và bán kính 300 mét.

Ba dạng dải xanh còn nuôi được

Nhà nằm trong hoặc sát một trong ba dạng này thì nuôi được thật. Nhà ở giữa khu nhà trọ dày đặc, quanh toàn mái tôn thì không nên cố.

Bụi, nóng mái tôn và nước: ba chuyện của khu công nghiệp

Bụi. Câu hỏi hay gặp nhất là bụi khu công nghiệp có hại ong không. Điều quan sát được là bụi bám lên thùng và cửa tổ, ong tốn công dọn. Đặt tổ cao hơn mặt đường, có mái che, quay cửa tổ tránh hướng đường xe tải, và lau cửa tổ định kỳ bằng khăn ẩm.

Nóng. Mái tôn, tường gạch và sân bê tông vùng này hấp nhiệt rất mạnh từ trưa tới chiều, nhất là tháng 3, tháng 4. Tổ đặt dưới mái tôn hoặc sát tường hướng tây dễ chảy sáp, ong phải quạt cả ngày thay vì đi làm. Che nắng chiều bằng lưới, tấm gỗ, giàn cây leo; để thùng cách mái ít nhất một gang tay cho thoáng.

Nước. Quan trọng hơn bụi là nước sạch. Đừng để ong lấy nước từ vũng đọng ven đường hay mương thải. Một khay nước sạch có bỏ sỏi hoặc miếng xốp cho ong đậu, đặt gần tổ, thay hàng ngày trong mùa khô.

Thuốc muỗi, thuốc cỏ: rủi ro bị xem nhẹ

Khu đông dân hay có đợt phun thuốc muỗi phòng sốt xuất huyết, và vành đai xanh nhà máy hay được phun thuốc cỏ cho gọn. Ong dú bay thấp, kiếm ăn sát cỏ và bụi rậm, nên rất dễ dính.

• Làm quen với tổ dân phố hoặc ban quản lý khu, nhờ báo trước ngày phun.
• Hôm phun, đóng bớt cửa tổ từ sáng sớm hoặc tối hôm trước, mở lại sau khi thuốc khô.
• Thấy ong chết rải rác trước cửa tổ sau một đợt phun thì ghi lại ngày, để năm sau phòng sớm.

Nuôi ở nhà phố: cách làm cho vừa sức

1. Một hoặc hai tổ, coi là thú chơi và để trẻ con trong nhà học.
2. Sân thượng thì kê thùng cao khỏi mặt bê tông, che nắng chiều — xem thêm bài nuôi ong dú trên sân thượng.
3. Luôn có khay nước, vì sân thượng không có nguồn nước tự nhiên.
4. Trồng nhiều loại cây nhỏ ra hoa nối nhau: hoa giấy, mười giờ, húng, rau thơm để trổ bông, chanh, ớt — thay vì một cây lớn.
5. Đừng kỳ vọng sản lượng mật; tổ khoẻ, ong ra vào đều là đạt.

Nhiều nhà ở Dĩ An, Thuận An phát hiện ong dú đã tự làm tổ trong khe tường, cột điện, hộc cửa. Gặp trường hợp đó thì đọc bài đàn ong dú làm tổ trong tường nhà trước khi quyết định giữ hay chuyển.

Muốn nuôi nghiêm túc: gửi tổ về vùng vườn

Vùng đô thị công nghiệp không phải chỗ làm quy mô. Lợi thế của người ở Biên Hoà, Thuận An, Dĩ An là ở rất gần các vùng vườn tốt của miền Đông:

Mô hình hay gặp: giữ một, hai tổ ở nhà để theo dõi, phần còn lại gửi ở vườn người quen hoặc thuê một góc vườn, cuối tuần lên xem. Biết điều này từ đầu thì không mất tiền học phí cho những tổ chết đói giữa phố.

Việc nên làm ngay

1. Khoanh vòng khoảng 300 mét quanh nhà trên bản đồ vệ tinh, đếm mảng xanh có hoa.
2. Đi bộ một vòng xác nhận cây gì, có ai phun thuốc thường xuyên không.
3. Nếu đủ xanh: bắt đầu một tổ, kê cao, che nắng chiều, đặt khay nước.
4. Nếu không đủ: tìm một góc vườn ở Vĩnh Cửu, Tân Uyên hay Củ Chi để gửi tổ.
5. Tìm tổ giống khu miền Đông trên chợ Ong Dú, và theo dõi tổ bằng ứng dụng ghi chép trại.