Vì nguồn tổ giống ở miền Bắc còn mỏng, phần lớn người bắt đầu ở đây phải đặt tổ từ miền Nam chuyển ra. Chuyến đi một hai ngày trên xe là cú sốc lớn nhất mà đàn phải chịu, và cách xử lý trong tuần đầu quyết định phần lớn kết quả.
Chọn thời điểm đặt tổ
Đây là quyết định quan trọng nhất, làm trước cả việc chọn người bán.
- Tốt nhất: tháng 3 – 5. Trời miền Bắc đã ấm ổn định, đàn có trọn cửa sổ thuận lợi để thích nghi và gây dựng trước mùa rét.
- Chấp nhận được: tháng 6 – 7. Vẫn còn thời gian nhưng hẹp hơn.
- Nên tránh: tháng 8 trở đi. Đàn vừa qua vận chuyển, vừa phải thích nghi khí hậu mới, lại sắp gặp rét — ba việc khó cùng lúc.
- Tuyệt đối tránh: mùa đông. Chuyển đàn từ vùng ấm ra vùng đang rét gần như chắc chắn hỏng.
Thoả thuận trước với người bán
Những điều nên hỏi và chốt trước khi chuyển tiền:
| Hỏi gì | Vì sao quan trọng |
|---|---|
| Đàn được nuôi ở vùng nào | Đàn từ vùng khí hậu quá khác cần thời gian thích nghi lâu hơn |
| Tổ bao nhiêu tháng tuổi, đã tách từ đàn nào | Đàn mới tách còn yếu, không hợp cho chuyến đi xa |
| Đóng gói thế nào | Đóng gói quyết định tỷ lệ sống dọc đường |
| Gửi bằng phương tiện gì, mất bao lâu | Càng ngắn càng tốt; trên hai ngày là rủi ro cao |
| Tổ hỏng dọc đường thì xử lý sao | Chốt trước cho khỏi cãi sau |
| Có ảnh hoặc video tổ trước khi gửi không | Không xem được tận mắt thì đây là thứ thay thế gần nhất |
Người bán làm nghề nghiêm túc sẽ trả lời được hết. Ai né tránh mấy câu này thì nên cân nhắc lại.
Đóng gói đúng — điều nên yêu cầu
Ba yếu tố quyết định đàn sống sót chuyến đi:
- Thông khí. Đây là yếu tố số một. Tổ bịt kín trong thùng carton kín là chết ngạt, nhất là khi xe nóng. Phải có lỗ thông khí đủ, che lưới để ong không thoát.
- Cố định bên trong. Bánh tổ và hũ mật rất dễ vỡ khi rung lắc. Tổ phải được chèn chặt để không xê dịch trong thùng.
- Tránh nóng. Không để tổ trong khoang kín nóng hoặc phơi nắng. Nhiều đàn chết vì nóng chứ không phải vì rung lắc.
Cửa tổ thường được bịt tạm bằng vật liệu thoáng trong lúc vận chuyển — điều này bình thường, nhưng phải là vật liệu cho không khí đi qua.
Tuần đầu sau khi nhận tổ
Thứ tự việc, và quan trọng nhất là những việc không làm:
Ngày đầu
- Nhận vào chiều muộn nếu chọn được thời điểm
- Đặt ngay vào vị trí cố định đã chuẩn bị sẵn — không để tạm chỗ này rồi mai dời chỗ khác
- Mở cửa tổ cho ong ra vào
- Để yên hoàn toàn. Không mở thùng, không nhìn vào trong, không đứng cạnh quan sát lâu
Ngày 2 – 3
- Quan sát cửa tổ từ xa. Có ong ra vào là dấu hiệu tốt.
- Bảo đảm bát nước chống kiến đầy và có nguồn nước gần cho ong
- Vẫn không mở tổ
Sau một tuần
- Nếu ong ra vào đều, có ong mang phấn về, có ong gác cửa — đàn đang ổn định tốt
- Có thể mở kiểm tra nhanh vào ngày ấm, giữa buổi
- Đừng kỳ vọng đàn phát triển ngay. Vài tháng đầu chậm là bình thường khi đàn phải làm quen mùa hoa và khí hậu mới
Dấu hiệu đàn không qua được chuyến đi
- Không có ong ra vào sau vài ngày trời ấm
- Xác ong nhiều ở đáy thùng khi mở
- Bên trong bánh tổ vỡ nát, mật chảy lênh láng
- Không có dấu hiệu ong chúa hoạt động sau vài tuần
Nếu bánh tổ vỡ nhưng ong còn nhiều và ong chúa còn, đàn thường dựng lại được — cần để yên và kiên nhẫn.
Cách giảm phụ thuộc về lâu dài
Mua tổ từ xa là giải pháp cho lúc bắt đầu, không nên là cách làm lâu dài. Hướng đi hợp lý:
- Mua ít, giữ kỹ, tách dần. Hai ba tổ ban đầu, sau vài năm là có nguồn tại chỗ.
- Ưu tiên nhân từ đàn qua đông tốt nhất — chúng đã chứng minh hợp với vùng.
- Kết nối với người nuôi khác trong vùng để trao đổi tổ giống, giảm dần việc phải đặt từ xa.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt tổ ong dú từ miền Nam ra Bắc vào tháng nào?
Tốt nhất là tháng 3 tới tháng 5, khi miền Bắc đã ấm ổn định và đàn có trọn cửa sổ thuận lợi để thích nghi trước mùa rét. Nên tránh từ tháng 8 trở đi và tuyệt đối tránh mùa đông, vì chuyển đàn từ vùng ấm ra vùng đang rét gần như chắc chắn hỏng.
Đóng gói tổ ong dú để vận chuyển cần chú ý gì nhất?
Thông khí là yếu tố số một — tổ bịt kín trong thùng carton kín sẽ chết ngạt, nhất là khi xe nóng, nên phải có lỗ thông khí che lưới. Kế đến là cố định bên trong để bánh tổ và hũ mật không vỡ khi rung lắc, và tránh để tổ trong khoang nóng hoặc phơi nắng.
Nhận tổ ong dú về thì làm gì trong tuần đầu?
Ngày đầu đặt ngay vào vị trí cố định đã chuẩn bị sẵn, mở cửa tổ rồi để yên hoàn toàn, không mở thùng. Ngày 2 tới 3 chỉ quan sát cửa tổ từ xa và bảo đảm bát nước chống kiến cùng nguồn nước gần. Sau một tuần mới nên mở kiểm tra nhanh vào ngày ấm.
Vì sao đàn ong dú mới mua về phát triển chậm?
Vài tháng đầu chậm là bình thường vì đàn vừa qua vận chuyển và phải làm quen với mùa hoa cùng khí hậu mới. Không nên kỳ vọng đàn phát triển ngay, và càng không nên mở tổ nhiều để kiểm tra vì điều đó làm chậm thêm.
Tổ ong dú bị vỡ bánh tổ khi vận chuyển có cứu được không?
Nếu ong còn nhiều và ong chúa còn thì đàn thường dựng lại được, cần để yên và kiên nhẫn. Trường hợp không có ong ra vào sau vài ngày trời ấm, xác ong nhiều ở đáy thùng và không thấy dấu hiệu ong chúa hoạt động sau vài tuần thì đàn đã mất.