Đồng bằng sông Cửu Long có ba thứ mà vùng nào cũng thèm: nhiệt độ ổn định quanh năm, vườn cây ăn trái dày đặc, và hoa gần như không đứt mùa nào. Nhưng người nuôi ở đây đều biết hai kẻ thù riêng của vùng: độ ẩm và nước.
Bốn điều chỉnh dưới đây là thứ phân biệt người nuôi miền Tây có kinh nghiệm với người vừa bê nguyên cách nuôi vùng khô về.
1. Kê tổ cao hơn hẳn
Ở vùng khô, đặt tổ cách mặt đất chừng nửa mét là đủ. Ở miền Tây thì không.
Lý do không chỉ là ngập. Ngay cả khi không ngập, hơi ẩm bốc từ mặt đất lên là nguồn ẩm thường trực cho tổ. Đất vườn miền Tây hiếm khi khô hẳn, kể cả mùa nắng. Kê cao lên khoảng một mét hoặc hơn, đặt trên trụ chứ không đặt trên kệ sát đất, là cách đơn giản nhất để cắt nguồn ẩm này.
Kèm theo đó là chuyện chống kiến: chân trụ nên có bát nước hoặc vòng mỡ. Ở miền Tây kiến là thiên địch số một, và mùa nước lên là lúc kiến dồn hết lên chỗ cao — đúng chỗ đặt tổ.
2. Thông hơi cho tổ, nhưng đúng cách
Ẩm cao khiến hai chuyện xảy ra: mật khó cô đặc lại, và bên trong tổ dễ mốc. Nhiều người xử lý bằng cách khoét thêm lỗ thông hơi cho thoáng — và làm hỏng chuyện.
Ong dú tự điều tiết không khí trong tổ và tự bịt những khe chúng không muốn. Khoét lỗ bừa thì ong sẽ bịt lại bằng sáp, mất công vô ích, mà lại tạo thêm chỗ cho thiên địch dò vào.
Cách đúng là làm ở bên ngoài: đặt tổ nơi có gió luồn qua, tránh góc tù bí gió, tránh sát tường ẩm, và bảo đảm nắp thùng không bị đọng nước. Mái che phải nhô ra đủ để nước mưa không tạt vào thân thùng.
3. Mùa nước nổi phải tính trước, không đợi nước tới
Vùng có nước nổi thì lịch nuôi phải xoay quanh nó. Hai việc nên làm trước khi nước lên:
- Xác định trước chỗ dời tổ — chỗ cao, có bóng râm, có hoa quanh đó. Đợi nước tới mới tìm chỗ là dời vội, dời ẩu.
- Không tách đàn ngay trước mùa nước. Đàn mới tách còn yếu, gặp đúng lúc phải dời chỗ và nguồn hoa thay đổi thì tỷ lệ hỏng cao.
Nếu buộc phải dời, nên dời một lần tới chỗ mới và để yên, đừng dời tới dời lui. Ong dú định vị theo vị trí cửa tổ, dời nhiều lần làm ong thợ mất phương hướng và hao đáng kể.
4. Thu mật vào lúc khô nhất trong ngày
Mật ong dú vốn có độ ẩm cao hơn mật ong mật. Ở miền Tây, độ ẩm không khí đẩy con số đó lên thêm. Mật lấy ra lúc ẩm cao rất dễ lên men chua trong vài tuần.
Hai nguyên tắc thực tế:
- Lấy vào giữa buổi sáng muộn hoặc đầu giờ chiều ngày nắng, tránh sáng sớm sương chưa tan và tránh ngay sau mưa.
- Đóng chai ngay, đừng để hở. Mật hút ẩm rất nhanh; để thau mật mở nắp qua đêm ở miền Tây là đủ để đổi hẳn chất lượng.
Điều bù lại: nguồn hoa thuộc loại tốt nhất nước
Đổi lại những phiền phức trên, miền Tây có thứ vùng khác không có: vườn cây ăn trái nối nhau gần như liên tục. Dừa, nhãn, xoài, chôm chôm, sầu riêng, cây có múi, cùng với hoa dại ven mương — hiếm khi có khoảng trống dài quá vài tuần.
Nghĩa là đàn ở miền Tây ít khi phải trải qua quãng đói thật sự như đàn ở Đông Nam Bộ cuối mùa khô. Nếu xử lý được ẩm và nước, đây là một trong những vùng nuôi ổn định nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi ong dú ở miền Tây có khó không?
Không khó về nguồn hoa và nhiệt độ, hai thứ này rất thuận. Cái khó là độ ẩm cao và mùa nước nổi. Xử lý được bằng cách kê tổ cao trên trụ, che mưa tốt, chọn chỗ thoáng gió và thu mật vào lúc khô nhất trong ngày.
Có nên khoét thêm lỗ thông hơi cho tổ ong dú ở vùng ẩm không?
Không nên. Ong dú tự điều tiết không khí trong tổ và sẽ bịt lại những khe chúng không muốn, nên khoét thêm vừa vô ích vừa tạo lối cho thiên địch. Nên xử lý từ bên ngoài: chọn chỗ thoáng gió, che mưa đủ rộng, tránh đặt sát tường ẩm.
Mùa nước nổi có phải dời tổ ong dú không?
Tuỳ chỗ. Nếu nơi đặt tổ có nguy cơ ngập hoặc ẩm chân trụ thì nên chuẩn bị chỗ cao từ trước mùa nước, và dời một lần rồi để yên. Dời tới dời lui nhiều lần làm ong thợ mất phương hướng vì chúng định vị theo vị trí cửa tổ.
Vì sao mật ong dú miền Tây dễ bị chua?
Vì mật ong dú vốn có độ ẩm cao hơn mật ong mật, cộng thêm độ ẩm không khí ở miền Tây làm mật hút thêm nước và dễ lên men. Nên thu mật vào ngày nắng, giữa buổi, tránh ngay sau mưa, và đóng chai kín ngay thay vì để thau mật mở nắp.
Kê tổ ong dú cao bao nhiêu là đủ ở miền Tây?
Nên kê khoảng một mét trở lên và đặt trên trụ thay vì kệ sát đất, để tránh hơi ẩm bốc từ mặt đất. Chân trụ nên có bát nước hoặc vòng mỡ chống kiến, vì mùa nước lên kiến dồn hết lên chỗ cao.