Nuôi ong dú ở Cần Giờ: rừng ngập mặn giữa thành phố

Nuôi ong dú ở Cần Giờ làm được, nhưng theo quy mô nhỏ và chọn chỗ rất kỹ: đặt tổ trong vườn nhà, khu dân cư có cây ăn trái và cây bóng mát, không đặt sâu trong rừng ngập mặn. Hai giới hạn lớn nhất ở đây là nước ngọt và gió mặn, chứ không phải thiếu hoa. Ai coi Cần Giờ như một vùng ngoại thành bình thường của Sài Gòn sẽ sớm thấy đàn yếu mà không rõ lý do.

Cần Giờ khác phần còn lại của TP.HCM ở đâu

Từ trung tâm Sài Gòn đi xuống phía đông nam, qua phà Bình Khánh hoặc qua cầu mới, cảnh vật đổi hẳn: kênh rạch chằng chịt, rừng đước, mắm, bần chạy dài tới biển. Đây là vùng đất thấp chịu ảnh hưởng thuỷ triều, nước trong sông rạch phần lớn là nước lợ hoặc mặn.

Người dân tập trung dọc các trục đường chính, quanh các khu dân cư gần biển và dọc bờ sông. Vườn nhà có dừa, cây ăn trái, cây bóng mát; nhiều nơi làm nuôi trồng thuỷ sản, làm muối, làm du lịch. Với ong dú, điều đó có nghĩa: đàn sống được ở chỗ người sống, không phải ở chỗ rừng.

Nguồn hoa: vườn nhà là chính, rừng ngập mặn là phần thêm

Nhiều người nghĩ rừng lớn thì hoa nhiều. Ở Cần Giờ chuyện không đơn giản như vậy. Các loài cây ngập mặn có mùa hoa riêng, một số có hoa nhỏ mà ong có thể ghé, nhưng rừng nằm xa khu dân cư, mặt đất ngập theo triều, và ong dú vốn bay không xa. Đàn đặt trong vườn nhà sẽ sống chủ yếu nhờ những gì nở trong bán kính vài trăm mét quanh tổ.

Cách làm đúng là đi một vòng bán kính vài trăm mét quanh chỗ định đặt tổ, ghi lại những gì đang nở, rồi quay lại mỗi tháng. Sau một năm sẽ biết đàn mình thật sự ăn gì. Đọc thêm về cách lập lịch hoa ở mục Mùa hoa từng vùng.

Nước ngọt: việc số một

Ở hầu hết vùng nuôi, ong dú tự tìm nước quanh vườn. Ở Cần Giờ, nước trong rạch và trong mương thường lợ hoặc mặn, nhất là mùa khô khi triều đẩy mặn vào sâu. Ong không có nước ngọt sẽ khó làm mát tổ và khó nuôi ấu trùng.

• Đặt một khay nước ngọt cố định, có sỏi hoặc cành nổi cho ong đậu, cách tổ vài mét.
• Thay nước thường xuyên để tránh rêu và lăng quăng; đặt khay ở chỗ râm.
• Nếu nhà có lu, bể chứa nước mưa, đặt khay gần đó để ong quen đường.
• Mùa khô kiểm tra khay hằng ngày — khay cạn một hai ngày giữa nắng là đàn hao.

Gió mặn, nắng và triều cường

Gió

Gió từ biển thổi vào mạnh và mang hơi muối. Thùng đặt ngoài chỗ trống sẽ bị gió lùa thẳng vào cửa, ong bay ra khó, gỗ thùng mau xuống cấp. Nên đặt tổ phía sau nhà, sau hàng cây chắn gió, cửa tổ quay lưng với hướng gió mạnh nhất.

Nắng

Đất trống ven biển hấp nhiệt mạnh. Thùng phải có mái che riêng và nằm dưới tán, nhất là vào giờ trưa. Mái che cũng giúp tránh mưa tạt.

Triều cường

Nhiều khu đất thấp ngập theo triều cường cuối năm. Giá đặt tổ phải cao hơn mức nước lớn nhất từng thấy và chân giá có chén cách ly kiến luôn có nước hoặc dầu.

Những điều không nên làm ở Cần Giờ

1. Không vào rừng phòng hộ bắt tổ hay đặt thùng. Rừng ngập mặn Cần Giờ được bảo vệ; phá hốc cây lấy tổ ong vừa vi phạm vừa làm hại quần thể ong bản địa.
2. Không đặt tổ gần ao nuôi đang xử lý hoá chất. Hỏi kỹ chủ ao và người xung quanh về lịch xử lý.
3. Không đặt quá nhiều thùng ở một chỗ. Nguồn hoa quanh khu dân cư có hạn; mật độ dày làm đàn tranh nhau và cùng yếu.
4. Không chở đàn từ vùng khác về giữa mùa khô. Đàn mới chưa quen nguồn nước và gió, nên nhận tổ vào đầu mùa mưa.

Mô hình hợp với Cần Giờ

Vùng này có lượng khách du lịch cuối tuần từ thành phố xuống. Một vài thùng ong dú trong vườn homestay, quán ăn, nhà vườn mở cửa đón khách là cách nuôi vừa sức nguồn hoa, lại cho khách một trải nghiệm hiếm: nhìn đàn ong không đốt ra vào ống cửa ngay cạnh bàn ăn. Ong dú không có ngòi đốt nên hợp với không gian có trẻ em.

Còn mục tiêu sản lượng lớn thì nên nhìn sang các vùng nhiều vườn và ít gió hơn của Đông Nam Bộ. Xem thêm các bài ở mục Ong dú Đông Nam Bộ.

Lời khuyên từ trại

Với vùng nhiều gió và thiếu nước ngọt như Cần Giờ, cách khôn nhất là bắt đầu bằng hai ba thùng, theo dõi trọn một mùa khô rồi mới thêm. Trại Ong Quý ở vùng Trảng Bàng, đất liền khô và kín gió hơn, nên kinh nghiệm ở đó cần được điều chỉnh khi mang xuống vùng biển. Nếu muốn xem đàn ong dú được chăm ra sao trước khi tự nuôi, hoặc tìm hiểu mật ong dú, tổ giống và sản phẩm từ sáp ong dú, có thể tham khảo ongquy.com. Muốn đến tận nơi học cách đặt thùng và nhìn cửa tổ, có thể đăng ký tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp