Nuôi ong dú ở Đắk Nông: Gia Nghĩa, Tà Đùng và lợi thế của rừng

Vùng Đắk Nông cũ ít được nhắc hơn Đắk Lắk hay Đà Lạt, nhưng với ong dú thì có một thứ đáng giá: còn nhiều rừng tự nhiên và rừng phục hồi hơn phần lớn Tây Nguyên. Rừng không cho đợt rộ lớn, nhưng lấp đúng những quãng mà cà phê, tiêu, điều bỏ trống. Cái phải tính kỹ là độ cao: từ Cư Jút lên Gia Nghĩa rồi Tà Đùng, chênh lệch đủ để đổi hẳn kết quả nuôi.

Đắk Nông cũ trong Lâm Đồng mới

Lâm Đồng mới gồm Lâm Đồng cũ, Đắk Nông cũ và Bình Thuận cũ, một tỉnh trải từ cao nguyên Lang Biang xuống biển. Phần Đắk Nông cũ nằm ở phía tây bắc, giáp Đắk Lắk và biên giới Campuchia, phần lớn là cao nguyên đất đỏ bazan xen đồi rừng, nhiều thác và hồ thuỷ điện. Vùng này có công viên địa chất được UNESCO công nhận và khu bảo tồn Nam Nung, Tà Đùng, nên tỉ lệ rừng còn khá.

Độ cao: phải xem từng nơi

Vì sao vài trăm mét chênh lệch lại quan trọng với loài nhiệt đới, xem bài độ cao ảnh hưởng thế nào tới đàn ong dú. Vùng Tà Đùng đẹp và nhiều rừng, nhưng đêm lạnh và ẩm kéo dài là hai thứ ép đàn cùng lúc. Ai nuôi ở đó nên chọn sườn khuất gió, có nắng sớm, và đừng kỳ vọng sản lượng như vùng thấp. Điều kiện gần giống với vùng Bảo Lộc phía nam, có bài nuôi ong dú ở Bảo Lộc nói về cách chống ẩm.

Vì sao rừng còn sót lại quan trọng đến vậy

Cây trồng ra hoa theo mùa và theo lịch canh tác: cà phê rộ vài ngày mỗi đợt tưới, tiêu theo đợt mưa, điều vài tháng mùa khô. Giữa các đợt là quãng trống, và đó là lúc đàn tụt. Rừng tự nhiên nhiều loài, nhiều tầng, ra hoa lệch nhau và rải rác quanh năm. Với loài kiếm ăn bán kính hẹp như ong dú, có rừng trong tầm bay quan trọng hơn có một đợt hoa lớn ở xa.

Rừng còn cho nhựa cây, thứ ong dú dùng làm keo tổ để bịt khe, chống kiến và giữ nhiệt. Đàn gần rừng thường làm cửa tổ và vách tổ chắc hơn hẳn đàn giữa lô cà phê thuần.

Lịch nguồn hoa vùng Đắk Nông cũ

Hoa tiêu nhỏ, ong dú có lấy nhưng không phải nguồn mạnh; quan trọng hơn là vườn tiêu thường phun thuốc nấm, thuốc trừ rệp nhiều lần trong mùa mưa. Vùng điều thì đợt hoa đến đúng mùa khô, quý nhưng đi kèm phun thuốc bọ xít muỗi; chi tiết trong bài nuôi ong dú gần vườn điều và cao su.

Ẩm, kiến, mối: bài toán đi kèm rừng

Gần rừng thì mát và ẩm hơn, mùa mưa vùng Gia Nghĩa kéo dài và mưa nhiều. Ba việc phải làm kỹ:

1. Kê thùng cao, tránh tán quá dày. Chỗ râm cả ngày thì thùng không bao giờ khô, mốc mọc ở đáy và mối ghép.
2. Mái che nhô rộng ra hai bên và phía trước, vì mưa vùng cao hay tạt ngang.
3. Chống kiến và mối từ đầu: chân giá trong chén nước pha dầu, không để cành cây chạm thùng, giá kê bằng sắt hoặc gỗ đã xử lý.

Ngoài ra để ý thằn lằn, nhện và ong vò vẽ rình ở cửa tổ vào cuối mùa mưa; thu hẹp cửa tổ đàn yếu là cách đơn giản nhất.

Đặt tổ ở đâu, tránh ở đâu

Nên: đặt ở rìa vườn giáp rừng hoặc giáp khu cây bụi phục hồi, sườn có nắng sớm. Vị trí đó có cả đợt hoa của cây trồng và nền hoa của rừng. Vườn xen cà phê với sầu riêng, bơ, mắc ca cũng tốt hơn lô thuần; xem bài ong dú trong vườn cà phê và mắc ca.

Tránh: đặt sâu giữa lô cà phê hoặc tiêu thuần, xa mọi thứ khác, vì trong tầm bay chỉ có một loại cây và một lịch phun. Tránh cả chỗ gần khu khai thác, đường chở quặng nhiều bụi đỏ.

Không làm: vào rừng, nhất là khu bảo tồn, cưa tổ ong về nuôi. Rừng đặc dụng có quy định riêng, tổ rừng lấy về tỉ lệ hỏng cao, và lấy một tổ là trừ một tổ. Mua đàn có nguồn gốc rồi tự tách mới bền.

Việc nên làm ngay

• Xác định độ cao và hướng gió ở vườn mình, so với bảng ở trên.
• Tìm chỗ rìa vườn giáp rừng hoặc cây bụi, có nắng sáng sớm, để đặt tổ.
• Làm giá kê cao có chống kiến và mái che rộng trước mùa mưa.
• Hỏi lịch phun thuốc của vườn tiêu, điều, cà phê sát ranh.
• Bắt đầu hai ba tổ, nhận vào đầu mùa mưa, không tách trong năm đầu.

Tìm tổ giống hoặc ghi nhật ký đàn theo độ cao vườn mình: xem trên chợ Ong Dú và ghi chép bằng ứng dụng Ong Dú.