Độ cao ảnh hưởng thế nào tới đàn ong dú: từ 300m tới trên 1000m

Hai người cùng ở Tây Nguyên, cùng nuôi ong dú, nhưng kinh nghiệm nhiều khi mâu thuẫn nhau. Người này bảo đàn lên rất tốt, người kia bảo nuôi mãi không mạnh. Biến số hay bị bỏ quên trong những cuộc tranh luận đó là độ cao.

Vì sao độ cao quan trọng hơn nó có vẻ

Nguyên tắc chung: cứ lên cao khoảng 100m thì nhiệt độ trung bình giảm chừng nửa độ tới gần một độ. Nghe không nhiều, nhưng cộng dồn thì chênh lệch giữa 400m và 1200m là cả một vùng khí hậu khác.

Với ong dú — loài nhiệt đới có ngưỡng hoạt động tốt quanh 24–34°C — vài độ đó nằm đúng chỗ nhạy cảm nhất.

Dấu hiệu đàn đang vật lộn với độ cao

Khác với dấu hiệu bệnh hay thiên địch, biểu hiện ở đây rất âm thầm:

• Ong ra muộn buổi sáng. Đàn dưới thấp bắt đầu ra khi trời vừa sáng; đàn trên cao có khi đợi tới gần trưa.
• Ngày hoạt động ngắn. Ra muộn về sớm, tổng số giờ kiếm ăn ít hơn hẳn.
• Đàn không chết nhưng không lớn. Đây là biểu hiện đặc trưng nhất — nhiều tháng trôi qua mà quân số gần như đứng yên.
• Hũ mật lâu đầy dù quanh vườn không thiếu hoa.

Nếu thấy đủ bốn dấu hiệu này mà nguồn hoa vẫn tốt, chống kiến vẫn kỹ, thì gần như chắc chắn vấn đề nằm ở nhiệt.

Bốn điều chỉnh cho vùng cao

• Chọn vị trí đón nắng sớm là ưu tiên số một. Trên cao, giá trị của mấy giờ nắng sáng lớn hơn hẳn so với dưới thấp. Chênh lệch giữa tổ đón nắng sớm và tổ khuất bóng buổi sáng có thể là một hai giờ hoạt động mỗi ngày.
• Thùng dày, kín gió, tránh vật liệu dẫn nhiệt. Gỗ dày giữ nhiệt qua đêm; tôn và nhựa mỏng thì mất nhiệt nhanh.
• Chắn gió đêm. Trên cao, gió làm mất nhiệt nhanh hơn nhiệt độ thấp. Một hàng cây hoặc bức tường ở hướng gió tạo khác biệt lớn.
• Đàn phải đủ mạnh trước khi đưa lên cao. Đàn yếu mang lên vùng lạnh gần như chắc chắn không đứng nổi. Nếu chuyển tổ, nên chuyển vào đầu mùa ấm và chọn đàn đông quân.

Chọn chỗ trong chính mảnh đất của mình

Điểm thực tế nhất: tiểu khí hậu trong một mảnh đất có thể chênh nhau nhiều hơn chênh lệch vài trăm mét độ cao.

Trong cùng một rẫy trên cao nguyên:

• Sườn đón nắng sáng ấm hơn hẳn sườn khuất
• Chỗ trũng đọng khí lạnh về đêm, lạnh hơn chỗ cao vài chục mét ngay bên cạnh
• Chỗ có vách chắn gió khác hẳn chỗ trống hoác

Nghĩa là trước khi kết luận "chỗ tôi cao quá không nuôi được", nên thử đặt tổ ở vài vị trí khác nhau trong cùng mảnh đất và quan sát. Nhiều trường hợp vấn đề không phải độ cao mà là chọn nhầm góc.

Kỳ vọng hợp lý cho vùng trên 1000m

Nuôi được, nhưng nên đặt kỳ vọng đúng:

• Đàn lên chậm hơn vùng thấp, tách đàn thưa hơn
• Sản lượng mật mỗi tổ thấp hơn
• Bù lại, mật khô hơn, ít lên men, giữ lâu hơn nhờ không khí khô mát
• Ít thiên địch hơn — kiến và một số loài gây hại thưa dần theo độ cao

Đổi lại số lượng lấy chất lượng và độ ổn định. Với người bán mật theo hướng đặc sản vùng cao, đó không hẳn là thế yếu.

Câu hỏi thường gặp