Nuôi ong dú ở Đà Lạt: nói thật là khó, và đây là lý do

Đà Lạt nuôi ong dú được không? Được, nhưng khó, và khó vì một lý do không sửa được bằng kỹ thuật: ở độ cao khoảng 1.500 mét, đêm mùa khô lạnh sâu và kéo dài, mà ong dú là loài nhiệt đới. Đàn thường sống được nhưng không lên, không tách được, cho rất ít mật. Nuôi chơi vài tổ sát nhà thì hợp lý; muốn làm trại thì nên xuống Đức Trọng, Lâm Hà, Bảo Lộc.

Nhiều nơi né câu này để bán tổ. Ở đây nói thẳng, vì người mua tổ về rồi đàn tàn dần trong sáu tháng thì thiệt cho cả hai bên.

Vấn đề gốc: ong dú là loài nhiệt đới

Ong dú hoạt động tốt trong khoảng nhiệt độ ấm và ổn định. Xuống thấp quá thì ong không chết ngay mà ngừng ra ngoài. Đó mới là điều nguy hiểm: đàn nằm im, ăn dần mật dự trữ, không kiếm thêm; quân già chết dần mà quân non không được nuôi đủ. Vài tháng như vậy là đàn mỏng dần rồi tàn, thường không có một dấu hiệu "chết đột ngột" nào để người nuôi kịp phản ứng.

Đà Lạt ban ngày dễ chịu, nhưng đêm mùa khô tháng 12 tới tháng 2 xuống rất thấp, có đợt gió lạnh còn thấp hơn nữa. Đó là quãng ong gần như không làm gì được. Mùa mưa (khoảng tháng 5–10) thì đêm đỡ lạnh hơn, nhưng mưa chiều kéo dài, sương mù sáng làm ong ra muộn. Bài độ cao ảnh hưởng thế nào tới đàn ong dú giải thích vì sao trên khoảng 1.000 mét mọi thứ bắt đầu chậm lại.

Ba thứ cộng dồn, không phải một

• Đêm lạnh kéo dài. Đàn phải dồn quân giữ ấm tổ thay vì đi kiếm ăn, tiêu hao mật dự trữ.
• Sáng muộn, chiều sớm. Trời phải ấm lên ong mới bay. Ở vùng nóng, ong ra từ sớm; ở Đà Lạt, cửa sổ làm việc trong ngày ngắn hơn hẳn, nhất là ngày sương mù.
• Nguồn hoa lệch. Rừng thông không cho mật; rau màu thu trước khi ra hoa; hoa cảnh nhà kính thì ong khó vào và thường phun thuốc nhiều.

Ba thứ cộng lại nên đàn ở Đà Lạt thường sống được nhưng không lên. Biên độ nhiệt ngày đêm lớn, bài toán chung của cả Tây Nguyên, ở Đà Lạt lên mức cao nhất (xem bài biên độ nhiệt ngày đêm ở Tây Nguyên).

Nguồn hoa quanh Đà Lạt theo mùa

Không phải Đà Lạt không có hoa cho ong. Có, nhưng phần lớn rơi đúng mùa lạnh, khi ong ra được ít.

Dã quỳ là loài ong rất thích, nhưng mùa nó rộ lại là mùa trời trở lạnh. Vì thế ở Đà Lạt có cảnh đồi vàng hoa mà tổ ong dú vẫn nhẹ dần.

Ai đang nuôi được ở Đà Lạt, và nuôi thế nào

Có người nuôi, chủ yếu là nuôi chơi vài tổ để ngắm và để thụ phấn cho vườn nhà, chấp nhận gần như không thu mật. Nếu vẫn muốn thử:

1. Bắt đầu bằng một hoặc hai tổ, không hơn. Đây là phép thử, không phải khoản đầu tư.
2. Đặt sát tường hướng đông hoặc đông nam để hứng nắng sớm, có mái hiên rộng, kín gió lùa từ hướng bắc và đông bắc.
3. Thùng gỗ dày, có thể bọc thêm một lớp cách nhiệt từ tháng 11, chừa cửa tổ. Không đặt trong nhà kính: ban trưa nóng hầm, ban đêm vẫn lạnh, lại có thuốc.
4. Đưa tổ về vào đầu mùa mưa (tháng 4–5) để đàn có vài tháng làm quen trước mùa lạnh đầu tiên.
5. Không tách đàn và không thu mật trong năm đầu, dù tổ trông có vẻ đông.
6. Không mở tổ trong tháng 12–2. Muốn biết đàn còn khoẻ thì nhìn lượt ong ra vào buổi trưa nắng.
7. Mua tổ từ vùng khí hậu gần giống nhất có thể (vùng cao thấp hơn như Lâm Hà, Di Linh), không lấy thẳng từ vùng nóng ẩm ven biển.

Điều không nên làm là mua nhiều tổ về Đà Lạt để làm trại. Công sức và tiền bỏ ra không ứng với thứ nhận lại.

Quanh Đà Lạt, vùng nào dễ hơn

Lâm Đồng mới (gồm Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận cũ) có đủ các tầng độ cao. Chỉ cần xuống thấp vài trăm mét là câu chuyện khác hẳn.

Chi tiết từng vùng có ở bài nuôi ong dú ở Di Linh, Đức Trọng, Lâm Hà và nuôi ong dú ở Bảo Lộc. Cách nhiều người Đà Lạt chọn là đặt tổ ở vườn người quen phía Đức Trọng hoặc Lâm Hà rồi xuống thăm: đường gần mà chênh nhiệt độ đã đủ đổi kết quả.

Thuốc trong vùng rau hoa và các rủi ro khác

• Thuốc bảo vệ thực vật trong vùng rau, hoa nhà kính dùng dày. Đặt tổ trong khu dân cư, xa vườn rau đang phun.
• Mưa chiều và ẩm mùa mưa làm thùng mốc. Mái che rộng, thùng kê cao, đáy thoáng.
• Kiến ít hơn vùng thấp nhưng vẫn có; chân giá có chén nước.
• Kỳ vọng sai: rủi ro lớn nhất là tin rằng mát mẻ thì ong cũng thích. Ong dú không như vậy.

Việc nên làm ngay

1. Nếu ở Đà Lạt: quyết định trước là nuôi chơi hay làm trại. Làm trại thì tìm chỗ ở vùng thấp hơn.
2. Treo nhiệt kế ghi mức thấp nhất ở chỗ định đặt tổ suốt tháng 12–1.
3. Chọn tường hướng đông nam, có hiên, kín gió bắc.
4. Hẹn mua tổ vào tháng 4–5; ghi sổ từng tháng trên ứng dụng quản lý trại để có số liệu thật sau một năm.
5. Muốn có mật ong dú dùng thì mua từ vùng nuôi được, xem trên chợ Ong Dú.