Nuôi ong dú ở Bà Rịa — Vũng Tàu: gió biển là bài toán lớn nhất

Bà Rịa — Vũng Tàu nằm ở rìa biển của vùng lõi Đông Nam Bộ. Nghĩa là vùng này thừa hưởng gần hết cái tốt của miền Đông — nhiệt độ ổn định quanh năm, nguồn hoa công nghiệp dày — nhưng phải trả thêm một khoản mà Long Khánh hay Dầu Tiếng không phải trả: gió biển.

Ai đã nuôi ở đây một mùa khô đều biết cảm giác đó. Tổ vẫn có ong ra vào, nhưng đàn cứ mỏng dần mà không tìm ra bệnh gì.

Nguồn hoa: ba lớp, không phải một

Người mới hay nghĩ vùng nào có nhiều cây là nuôi được. Với ong dú thì phải hỏi kỹ hơn: hoa nào ong dú thật sự lấy được, và nở vào tháng nào.

Ba lớp này nối nhau khá đẹp. Đó là lý do Châu Đức và Xuyên Mộc là hai chỗ người nuôi tập trung đông nhất tỉnh, chứ không phải khu vực gần thành phố Vũng Tàu.

Gió biển: thứ không nhìn thấy nhưng làm mỏng đàn

Gió biển hại đàn ong dú theo ba đường, và cả ba đều âm thầm:

• Thổi bay ong thợ non. Ong dú nhỏ và bay yếu hơn ong mật rất nhiều. Gió giật liên tục ở cửa tổ khiến lượt bay ra bị đẩy lệch, con non chưa quen đường về hay mất tích. Đàn không chết đột ngột, chỉ hụt dần lực lượng.
• Hút ẩm khỏi tổ. Gió khô mùa từ tháng 12 đến tháng 3 làm sáp và bọc mật mất nước nhanh. Ong phải dùng thêm quân để điều hoà, bớt quân đi kiếm ăn.
• Mang muối. Vùng cách biển dưới 5–7km, hơi muối bám lên cây và lên thùng. Không giết ong, nhưng làm gỗ nhanh mục và bịt bớt lỗ thở nếu thùng có khe hẹp.

Cách xử lý đơn giản nhất không phải là đóng thùng kín hơn — làm vậy tổ hầm. Cách đúng là chắn gió: đặt tổ sau một lớp cây bụi, hàng chuối, hoặc tường thấp, sao cho cửa tổ khuất hướng gió chính nhưng vẫn có nắng sớm. Ở Bà Rịa gió mùa khô chủ yếu từ hướng đông bắc.

Mùa khó nhất trong năm: tháng 2 đến tháng 4

Điều đã tàn hoa, mưa chưa xuống, cỏ dại bị dọn để chuẩn bị vụ. Đây là quãng đói thật sự. Người nuôi lâu năm ở Châu Đức thường làm ba việc cùng lúc:

1. Không tách đàn trong quãng này, dù tổ trông có vẻ đông.
2. Che thêm nắng chiều cho tổ, vì mặt thùng hướng tây nóng lên rất nhanh trên đất đỏ.
3. Giữ một vạt cỏ hoa dại không dọn, dù chỉ vài chục mét vuông. Đây là thứ rẻ nhất mà hiệu quả rõ nhất.

Vũng Tàu và vùng sát biển thì sao

Trong thành phố Vũng Tàu, Long Hải, Phước Hải — nuôi được, nhưng nên xác định là nuôi vài tổ trong sân vườn chứ không phải làm trại. Bán kính kiếm ăn của ong dú vốn hẹp; ở khu dân cư ven biển, trong bán kính đó phần lớn là nhà, đường và cây cảnh ít hoa. Đàn sống được nhưng mật ít, và tách đàn rất chậm.

Muốn làm quy mô, người ở Vũng Tàu thường đặt tổ ở vườn người quen phía Châu Đức hoặc Xuyên Mộc rồi cuối tuần lên thăm.

Bắt đầu ở Bà Rịa nên đi thế nào

Nếu đây là năm đầu, đừng đặt mục tiêu sản lượng. Mục tiêu năm đầu là biết vườn mình có mùa đói vào tháng mấy. Ba đến năm tổ đủ để trả lời câu đó. Con số đó mới là căn cứ để năm sau quyết định nhân lên bao nhiêu.