Ong dú Đông Nam Bộ: vì sao đây là vùng lõi của nghề

Nếu phải chỉ một chỗ để xem nghề nuôi ong dú Việt Nam đang làm thế nào, đó là Đông Nam Bộ. Đây là vùng có mật độ người nuôi dày nhất, nguồn tổ giống dồi dào nhất, và cũng là nơi phần lớn kinh nghiệm kỹ thuật lưu hành trong nước được đúc ra.

Bốn thứ vùng này có cùng lúc

• Nhiệt độ hầu như không bao giờ xuống ngưỡng bất lợi. Ong dú hoạt động tốt quanh 24–34°C, và Đông Nam Bộ gần như nằm trọn trong khoảng đó cả năm.
• Cấu trúc vườn nhà. Phần lớn hộ có vườn từ vài sào tới vài mẫu — đủ chỗ đặt tổ mà không cần đầu tư đất riêng.
• Nguồn hoa công nghiệp lớn. Điều, cao su, tràm là những vùng hoa rộng hàng nghìn hecta, thứ mà vùng vườn nhỏ lẻ không có.
• Cộng đồng người nuôi lâu năm. Người mới học được từ người cũ, mua được tổ giống cách nhà vài chục cây số, xem tận mắt trước khi trả tiền.

Yếu tố cuối cùng thường bị đánh giá thấp nhưng lại quan trọng nhất. Nghề này học bằng mắt chứ không học bằng sách — vùng nào có người đi trước thì người sau bắt đầu dễ hơn hẳn.

Nhịp mùa hoa của vùng

Quãng đói tháng 3 đến tháng 4 — đặc sản của vùng

Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với miền Tây. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, hoa hiếm khi đứt hẳn. Ở Đông Nam Bộ thì có một quãng thật sự thắt:

• Cao su rụng lá vào cuối mùa khô — hàng nghìn hecta gần như trơ trụi cùng lúc.
• Thực bì bị dọn trước mùa mưa, làm mất luôn nguồn hoa dại dưới tán.
• Nắng gắt và khô, hoa dại còn sót cũng ít mật.

Ba thứ cộng lại tạo ra quãng vài tuần mà đàn ong gần như không kiếm được gì. Người nuôi có kinh nghiệm ở vùng này đều biết: cả năm chuẩn bị là để đi qua quãng này.

Cách người nuôi ở đây xử lý quãng thắt

• Không lấy mật vào tháng 1–2 dù hũ đầy. Đó là mật đàn cần cho tháng 3–4. Lấy lúc đó là ép đàn vào chỗ khó ngay sau đó.
• Tách đàn xong sớm, trước tháng 2. Đàn con cần thời gian đứng vững trước khi vào quãng đói.
• Giữ lại một vạt cỏ dại trong vườn thay vì dọn sạch. Người trồng vườn có xu hướng dọn cho gọn, nhưng vạt cỏ hoa dại đó là nguồn cầm cự quan trọng.
• Che nắng kỹ hơn trong quãng này, vì nắng gắt cộng đàn yếu là tổ hợp xấu.

Điểm mạnh riêng: mua bán dễ

Người nuôi ở Đông Nam Bộ có một lợi thế mà vùng khác phải ghen: thị trường tại chỗ. Cần mua tổ giống thì có người bán gần; muốn bán tổ tách ra thì có người mua; mật làm ra có kênh tiêu thụ sẵn.

Điều này làm giảm rủi ro rất nhiều cho người mới. Sai lầm ở vùng có thị trường tại chỗ thì sửa được; sai lầm ở vùng chưa có ai nuôi thì thường phải bỏ cuộc.

Cái giá của việc là vùng lõi

Đông người nuôi cũng có mặt trái, và nó đang bắt đầu lộ ra:

• Mật độ tổ trên một vùng hoa cao — nhiều trại đặt gần nhau thì cùng chia một nguồn hoa.
• Giá mật và giá tổ giống chịu sức ép khi nguồn cung tại chỗ dồi dào.
• Thuốc bảo vệ thực vật từ vườn điều và vườn cây ăn trái là rủi ro thường trực với đàn.

Đây cũng là lý do một số trại ở vùng này đang chuyển hướng: thay vì cạnh tranh bằng sản lượng mật, họ làm tổ giống chất lượng cao, làm dịch vụ thụ phấn, hoặc gắn với du lịch vườn.

Câu hỏi thường gặp