Nuôi ong dú ở Quảng Ninh, Bình Liêu, Ba Chẽ: chọn biển hay núi

Quảng Ninh có hai kiểu địa hình khác hẳn nhau: dải ven biển và đảo (Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn, Quảng Yên), và vùng đồi núi phía trong, tới biên giới (Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà, Đông Triều phía tây). Với ong dú, bên dễ hơn không phải bên người ta nghĩ: ven biển hứng gió mùa đông bắc trực diện, còn những thung khuất trong vùng núi mới là chỗ đàn có cơ hội qua đông. Nhưng đây vẫn là một trong những góc lạnh nhất miền Bắc, nên kỳ vọng phải đặt thấp.

Ven biển: hứng trọn gió đông bắc

Đây là điểm nhiều người bỏ qua. Quảng Ninh nằm ở góc đông bắc của đất nước, nên dải ven biển hứng gió mùa đông bắc trực diện, không có gì chắn. Gió lạnh cộng ẩm biển, kéo dài nhiều tuần trong mùa đông, kèm mưa phùn tháng 2–3, là điều kiện ép nặng cho đàn ong dú. Ở các khu đô thị và mỏ than ven biển, bán kính quanh tổ còn ít hoa và nhiều bụi.

Đảo như Vân Đồn, Cô Tô có rừng và ít thuốc, nhưng gió biển mạnh và nguồn tổ giống ở xa. Giống tình cảnh của Cát Bà phía nam; xem bài nuôi ong dú ở Hải Phòng, Đồ Sơn và Cát Bà. Nghe có vẻ ngược, nhưng ven biển Quảng Ninh khó hơn vùng đồi núi phía trong.

Vùng núi phía trong: khuất gió và có rừng

Ba Chẽ, Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà và vùng đồi Đông Triều có địa hình đồi núi tạo nhiều thung và sườn khuất. Gió lấy nhiệt khỏi tổ nhanh hơn không khí lạnh đứng yên, nên một thung khuất có khi tốt hơn một bãi trống thấp hơn. Vùng này còn rừng tự nhiên, rừng hồi, quế, keo, cây bụi, cho nền hoa rải rác mà ven biển không có.

Bình Liêu: đẹp nhưng lạnh nhất tỉnh

Bình Liêu là một trong những nơi lạnh nhất miền Bắc, có năm xuất hiện băng giá trên các đỉnh cao. Đồi cỏ lau đẹp, nhưng đó là cảnh của vùng gió. Nếu ở Bình Liêu mà vẫn muốn thử, nguyên tắc phải nghiêm như ở Lạng Sơn (bài nuôi ong dú ở Lạng Sơn, Hữu Lũng, Chi Lăng):

• Chỉ nuôi trong thung khuất gió ở phần thấp, không nuôi trên cao hay chỗ trống.
• Mua tổ vào tháng 4, muộn hơn miền xuôi.
• Không tách đàn từ tháng 8 trở đi.
• Bắt đầu bằng một tổ, qua một mùa đông rồi hãy tính.

Lịch nguồn hoa và việc trong năm

Mùa mưa bão ở Quảng Ninh khoảng tháng 6–9, có năm bão rất mạnh đổ bộ thẳng vào vùng biển này. Neo thùng, giá chắc trước mùa bão; sau bão kiểm tra mái che và hướng cửa tổ.

Cách chọn chỗ đặt tổ

1. Đứng ở chỗ định đặt tổ vào ngày gió mùa đông bắc mạnh: gió thổi thẳng vào mặt thì bỏ.
2. Tìm sườn phía nam hoặc đông nam, có đồi, rừng hoặc nhà chắn phía đông bắc.
3. Ưu tiên chân đồi gần nhà, không phải đỉnh đồi; tránh đáy thung đọng sương.
4. Có nắng buổi sáng: ở vùng lạnh, ong cần trời ấm mới ra ngoài, nắng sớm kéo dài giờ làm việc.
5. Xa khu mỏ, bãi than, đường xe tải: bụi phủ lên hoa và cửa tổ.

Cách giữ đàn từ tháng 9 tới hết đông có ở bài giữ đàn ong dú qua mùa đông miền Bắc. Ai muốn hiểu vì sao vùng núi phía Bắc khó mà không phải không thể, đọc thêm bài vùng núi phía Bắc và ong dú.

Kỳ vọng thực tế

Ở Quảng Ninh, một năm thành công là đàn qua đông vẫn còn mạnh. Mật là thứ yếu: thu dè vào tháng 5–6 ở đàn thật mạnh, hoặc không thu năm đầu. Nếu muốn có ong để thụ phấn vườn, cho trẻ con xem, hoặc làm điểm tham quan ở homestay vùng núi, ong dú là lựa chọn thú vị; nếu muốn có nguồn thu từ mật, vùng này chưa phải nơi để làm lớn.

Tổ giống: mua xa thì phải nhận đúng lúc

Người nuôi ong dú ở Quảng Ninh còn rất ít, nên tổ giống gần như chắc chắn phải chuyển từ miền Nam ra, đường dài cả nghìn cây số. Đàn chịu sốc vì xóc, vì nóng trong thùng xe và vì đổi khí hậu đột ngột. Mấy điều nên làm: chọn đàn mạnh, có chúa đẻ ổn định; đóng gói thoáng, có lỗ thông khí; nhận vào tháng 4 khi trời đã ấm hẳn; để đàn nghỉ vài ngày ở chỗ đặt cố định rồi mới mở cửa tổ. Năm đầu không tách, không thu mật. Cách kiểm đàn khi nhận và những lỗi hay gặp có trong bài mua tổ ong dú chuyển từ Nam ra Bắc. Khi đã có một hai đàn qua được mùa đông, tự tách tại chỗ là cách tốt nhất để nhân lên, vì đàn con sinh ra ở đây đã quen nhịp mùa của vùng.

Việc nên làm ngay

• Xác định nhà mình thuộc ven biển hay vùng đồi phía trong.
• Tìm sườn nam khuất gió đông bắc gần nhà, có nắng sớm.
• Liệt kê cây ra hoa quanh nhà theo tháng, đánh dấu quãng trống.
• Chuẩn bị chắn gió, giá kê, mái che trước khi nhận tổ.
• Đặt một tổ để nhận vào tháng 4.

Tìm tổ giống hoặc ghi nhật ký đàn qua mùa đông: xem trên chợ Ong Dú và ghi chép bằng ứng dụng Ong Dú.