Vùng núi phía Bắc và ong dú: nơi khó nhất nhưng không phải không thể

Vùng núi phía Bắc là giới hạn của nghề nuôi ong dú ở Việt Nam. Không phải nói vậy để làm nản lòng, mà để người định làm biết mình đối mặt với cái gì.

Ba thứ cộng dồn

Cái khó ở đây không phải một yếu tố mà là ba yếu tố chồng lên nhau:

• Vĩ độ cao — mùa đông đã lạnh hơn đồng bằng Bắc Bộ
• Độ cao địa hình — mỗi trăm mét lên cao lại giảm thêm nhiệt độ
• Rét đậm rét hại kéo dài, kèm sương muối ở những nơi cao nhất

Với loài nhiệt đới có ngưỡng hoạt động quanh 24–34°C, tổ hợp này là thử thách thật sự. Cửa sổ thuận lợi trong năm hẹp hơn cả đồng bằng Bắc Bộ.

Vậy có nuôi được không

Được, với ba điều kiện, và điều kiện thứ ba là điều kiện thật sự quyết định.

1. Chọn vùng thấp trong khu vực

Vùng núi phía Bắc không đồng nhất. Các thung lũng thấp, vùng ven sông, khu vực dưới 300–400m có điều kiện khác hẳn các bản trên cao. Chọn được vùng thấp trong khu vực là đã giải quyết phần lớn vấn đề.

2. Chọn vi vị trí cực kỹ

Ở đây, chuyện chọn góc đặt tổ không còn là tối ưu hoá mà là điều kiện sống còn:

• Sát tường phía nam của nhà ở — tường hấp nhiệt ban ngày, toả lại ban đêm
• Dưới mái hiên, che được sương và gió
• Tránh tuyệt đối chỗ trũng — khí lạnh và sương muối đọng lại ở đó
• Khuất hoàn toàn gió bắc
• Đón nắng sớm để tận dụng mọi giờ hửng

3. Chấp nhận đưa tổ vào nơi có mái che kín trong đợt rét đậm

Đây là điều mà người nuôi ở vùng cực lạnh phải làm và người vùng ấm thấy lạ: trong đợt rét đậm rét hại, đưa tổ vào hiên kín, nhà kho, hoặc chỗ có tường bao.

Nguyên tắc khi làm việc này:

• Vẫn phải có lối cho ong ra vào, không nhốt kín
• Nơi để phải khô ráo và thông khí — ẩm cộng lạnh còn tệ hơn lạnh khô
• Không đặt gần bếp lửa hay nguồn nhiệt trực tiếp, chênh nhiệt đột ngột cũng hại
• Đưa vào và đưa ra vào ban ngày ấm, không phải giữa đợt rét đỉnh điểm
• Càng ít di chuyển càng tốt — mỗi lần dời là ong thợ mất phương hướng

Kỳ vọng phải rất khác

Nói thẳng: nếu mục tiêu là làm kinh tế từ mật ong dú thì vùng núi phía Bắc không phải nơi hợp lý. Nhưng nếu mục tiêu là nuôi được và giữ được — cho vườn nhà, cho thụ phấn, cho việc gây dựng nguồn giống tại chỗ — thì đáng làm.

Giá trị thật của việc nuôi được ở đây

Người nuôi thành công ở vùng núi phía Bắc nắm một thứ có giá trị: đàn đã qua được điều kiện khắc nghiệt nhất. Đó là đàn thích nghi tốt nhất với vùng, và là nguồn giống quý cho cả khu vực — nơi mà hiện nay ai muốn bắt đầu cũng phải đặt tổ từ trong Nam chuyển ra với giá cao và rủi ro lớn.

Nghĩa là con đường hợp lý ở đây không phải chạy theo sản lượng mật, mà là kiên nhẫn gây dựng vài đàn chịu được vùng, rồi từ đó nhân dần.

Lời khuyên cho người định thử

• Bắt đầu vào tháng 4 – 5 để có trọn cửa sổ ấm
• Hai tới ba tổ, không hơn — đây là vùng để học chứ chưa phải để mở rộng
• Năm đầu không lấy mật, không tách
• Ghi chép nhiệt độ và tình trạng đàn — vì kinh nghiệm cho vùng này gần như chưa ai viết ra, bạn phải tự tạo
• Chấp nhận có thể mất đàn năm đầu và coi đó là học phí, không phải thất bại

Câu hỏi thường gặp