Nuôi ong dú ở Nha Trang và Cam Lâm: nắng nhiều, mưa dồn, gió biển

Nha Trang, Cam Lâm, Cam Ranh (nay thuộc tỉnh Khánh Hoà mới, gộp cùng Ninh Thuận) có kiểu thời tiết riêng: nắng gần như quanh năm, mưa dồn vào một quãng ngắn tháng 9–12, kèm bão và áp thấp. Nền nhiệt rất hợp ong dú vì không có mùa lạnh. Thứ quyết định đàn lên hay đứng là che nắng cho thùng trong mùa khô dài, và neo thùng, thoát nước trước mùa mưa bão.

Các vùng quanh Nha Trang khác nhau thế nào

Phía bắc tỉnh, vịnh kín gió Vạn Ninh, Ninh Hoà có điều kiện dễ hơn, xem bài nuôi ong dú ở Ninh Hoà và Vạn Ninh; phía nam là vùng khô nhất nước, xem Ninh Thuận và Phan Rang.

Nhiệt độ thì tốt, nắng thì quá

Nắng ở đây gay gắt hơn miền Đông, đặc biệt trên đất cát, nơi hơi nóng hắt ngược lên. Thùng phơi nắng chiều nóng lên rất nhanh. Khi đó ong phải dồn quân quạt, mang nước về làm mát, thay vì đi kiếm ăn: đàn không chết nhưng đứng yên, không xây thêm, không tách được. Nắng gắt kéo dài còn làm sáp mềm, bánh tổ dễ chảy ở thùng mỏng.

Vì vậy ở Khánh Hoà, che nắng là việc số một, làm trước cả chuyện chọn giống hay chọn thùng.

Kết hợp hay dùng nhất: mái riêng cho từng thùng, thêm lưới cắt nắng chiều phía tây, thùng kê cao khỏi mặt cát. Cách lo nước và chọn cây trên đất cát có ở bài nuôi ong dú trên đất cát ven biển.

Lịch nguồn hoa và lịch việc

Đặc điểm chung của vùng: các đợt hoa dồn vào mùa khô, lệch hẳn miền Đông. Lịch dưới đây là kinh nghiệm thường gặp, vườn xoài xử lý ra hoa nghịch vụ thì lệch theo.

Dừa và keo là hai nguồn nền nuôi sống nhiều trại miền Trung, xem bài keo lá tràm và dừa.

Vườn xoài Cam Lâm: nguồn mạnh kèm thuốc

Mùa xoài ra hoa cho nguồn rất mạnh. Nhưng giai đoạn ra hoa, đậu trái cũng là lúc vườn xoài phun thuốc dày nhất. Ong dú kiếm ăn trong bán kính hẹp nên phụ thuộc gần hết vào vườn quanh tổ. Cách làm:

• Đặt tổ ở góc vườn xa khu phun, có hàng cây chắn.
• Thoả thuận với chủ vườn phun chiều muộn, báo trước.
• Không đặt tổ giữa vườn xoài thuần; vườn có xen dừa, cây tạp tốt hơn.
• Thấy ong chết rải rác trước cửa tổ sau đợt phun thì ghi lại và dời tổ.

Mưa dồn cuối năm và bão

Khoảng tháng 9 tới tháng 12 mưa lớn dồn dập, có năm bão đổ thẳng vào. Hai việc phải xong trước, không đợi tin bão mới làm:

• Neo thùng. Thùng nhẹ, giàn cao, gió giật là lật. Buộc dây hoặc bắt vít xuống giàn, giàn chôn chân sâu.
• Thoát nước quanh chân giàn. Nước đọng vài ngày là chân trụ mục, kiến kéo lên.

Mưa dầm kéo dài thì đàn thiếu ăn vì ong không ra được; đàn yếu có thể cần dồn hoặc ghép. Cách giữ đàn qua bão nói kỹ ở bài giữ đàn qua bão ở miền Trung.

Gió biển ở Nha Trang và Cam Ranh

Gió liên tục làm ong non bay lệch, hơi muối bám lên thùng và đinh sắt. Cách xử lý là chắn gió chứ không bịt tổ: một hàng cây bụi hoặc tấm chắn thấp phía đón gió, giữ cửa tổ khuất gió mà vẫn có nắng sớm. Đinh, bản lề nên dùng loại không gỉ hoặc sơn kỹ.

Mua tổ và bán mật

Nhận tổ vào tháng 12–1, khi mưa vừa dứt và mùa hoa bắt đầu, để đàn kịp lên trước nắng. Năm đầu đặt mục tiêu giữ đàn, không chạy theo mật (xem bài năm đầu ở miền Trung nên đặt mục tiêu gì). Nha Trang đông khách du lịch, nhưng mật bán cho khách phải ghi rõ nguồn, tháng thu, đựng chai sạch. Muốn rao rộng hoặc tìm tổ giống thì xem chợ Ong Dú.

Việc nên làm ngay

1. Đo nhiệt độ ở chỗ định đặt thùng khoảng 2 giờ chiều một ngày nắng; nóng quá thì đổi chỗ hoặc làm che tử tế.
2. Nếu đang tháng 7–8: neo thùng, đào rãnh thoát nước, thay mái lá mục.
3. Hỏi lịch phun của các vườn xoài trong vài trăm mét quanh tổ.
4. Dựng tấm chắn gió phía biển cho tổ ở ven vịnh.
5. Ghi sổ đàn trên ứng dụng quản lý trại để biết đàn nào chịu nắng tốt.