Mùa khô Tây Nguyên kéo dài: giữ nước và che nắng cho tổ ong dú

Mùa khô cao nguyên kéo dài nhiều tháng, nắng gắt, không khí khô. Điều đáng nói: quãng này không giết đàn bằng cái đói mà bằng cái nóng và cái khát — hai thứ dễ xử lý nhất nhưng cũng bị bỏ qua nhiều nhất.

Ong dú dùng nước để làm gì

Nhiều người nghĩ ong chỉ cần hoa. Thực tế nước là nhu cầu riêng, và trong mùa nóng nó thành nhu cầu lớn:

• Điều hoà nhiệt trong tổ. Ong mang nước về, tán mỏng ra và quạt cánh cho bay hơi — đây là máy làm mát của cả đàn.
• Pha loãng mật đặc để dùng.
• Nuôi ấu trùng.

Trong quãng nắng gắt, tỷ lệ ong đi lấy nước tăng lên rõ rệt. Nếu nguồn nước xa, một phần lớn sức của đàn bị tiêu vào việc chở nước thay vì kiếm mật và phấn.

Làm nguồn nước cho ong: đơn giản nhưng phải đúng

Một chậu nước đặt gần tổ là được, nhưng có mấy chi tiết quyết định nó có dùng được hay không:

• Phải có vật nổi cho ong đậu. Đây là chi tiết quan trọng nhất. Ong dú rất nhỏ, rơi xuống nước là chết đuối. Bỏ vào vài viên sỏi nhô lên, mảnh xốp, hoặc rơm nổi.
• Nước nông. Đĩa nông tốt hơn xô sâu.
• Đặt trong bóng râm để nước không nóng và không bốc hơi hết trong ngày.
• Gần tổ nhưng không sát chân trụ — để không thành đường cho kiến.
• Thay nước định kỳ để không sinh lăng quăng.

Người nuôi nhiều tổ thường làm một điểm nước chung cho mỗi cụm, thay vì mỗi tổ một chậu.

Che nắng: sai lầm phổ biến nhất

Sai lầm hay gặp là che nắng bằng tấm tôn đặt trực tiếp lên nắp thùng. Tôn nóng lên rất nhanh dưới nắng cao nguyên, và đặt sát nắp thùng nghĩa là truyền nhiệt thẳng vào tổ — che nắng mà thành ra hun tổ.

Cách che đúng:

Nguyên tắc gọn: mái che phải tạo được lớp không khí đệm giữa nó và thùng. Không có lớp đệm đó thì mái che trở thành nguồn nhiệt.

Dấu hiệu tổ đang quá nóng

• Ong bu đông ở ngoài cửa tổ vào giữa trưa, không vào trong. Đây là dấu hiệu rõ nhất.
• Nhiều ong quạt cánh ở miệng ống ra vào.
• Lượng ong đi lấy nước tăng vọt so với ngày thường.
• Trường hợp nặng: sáp chảy, tổ biến dạng bên trong.

Ba dấu hiệu đầu là lời cảnh báo còn kịp xử lý. Dấu hiệu thứ tư thì thường đã mất một phần cấu trúc tổ.

Việc nên và không nên trong mùa khô

• Nên: kiểm tra mái che trước khi vào mùa; đặt nguồn nước; giữ vạt cỏ và cây bụi quanh khu đặt tổ để giảm nhiệt mặt đất.
• Không nên: mở tổ giữa trưa nắng; tách đàn trong quãng đỉnh điểm; chuyển tổ đi nơi khác vào lúc này.

Riêng chuyện mở tổ giữa trưa đáng nhấn mạnh: mở tổ là phá vỡ toàn bộ hệ điều hoà nhiệt mà đàn đã dựng, và giữa trưa mùa khô là lúc cái giá đó cao nhất. Nếu buộc phải mở, chọn sáng sớm hoặc chiều muộn.

Câu hỏi thường gặp