Nuôi ong dú ở Phú Thọ và Thanh Sơn: trung du dễ nhất miền Bắc

Trên bản đồ nuôi ong dú ở miền Bắc, trung du Phú Thọ là một trong những vùng khả thi nhất. Lý do nằm ở chỗ nó không quá cao mà cũng không quá trống: đồi thấp xen thung lũng tạo chỗ khuất gió mùa đông bắc, vườn tạp còn nhiều, và nhiệt độ mùa đông chưa xuống tới ngưỡng làm đàn nằm im cả mùa. Vùng Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập, Đoan Hùng, Hạ Hoà (huyện cũ) là nơi nên bắt đầu, miễn là đặt tổ đúng sườn và theo đúng lịch mùa đông.

Phú Thọ mới: ba vùng trung du gộp lại

Sau sáp nhập 2025, Phú Thọ mới gồm Phú Thọ cũ, Vĩnh Phúc cũ và Hoà Bình cũ, một tỉnh trải từ chân Tam Đảo sang tới thung lũng Mai Châu. Với nghề ong, đây là tỉnh có nhiều vùng khả thi nhất miền Bắc gom về một mối. Hai vùng kia có bài riêng: nuôi ong dú ở Hoà Bình, Lương Sơn, Mai Châu và nuôi ong dú ở Vĩnh Phúc, Tam Đảo. Bài này nói phần Phú Thọ cũ.

Bức tranh chung của cả dải trung du phía Bắc có ở bài nuôi ong dú ở trung du Bắc Bộ.

Nguồn hoa theo tháng

Bưởi là nguồn đáng giá nhất đầu xuân ở vùng Đoan Hùng và nhiều làng trung du: hoa thơm, nhiều mật, nở đúng lúc đàn vừa qua đông cần thức ăn. Đặt tổ trong hoặc cạnh vườn bưởi nhà mình là chỗ lý tưởng, miễn là hỏi lịch phun của các vườn bưởi sát ranh.

Chè và đồi cọ thì khác. Phú Thọ trồng nhiều chè, nhưng chè hái búp bị đốn và hái liên tục nên gần như không ra hoa. Đồi cọ cho chút hoa theo mùa nhưng không đủ làm nền. Keo, bạch đàn rừng trồng cho nguồn phụ và nhựa. Nguyên tắc: đặt tổ trong vườn nhà, không đưa lên đồi chè. Bài nuôi ong dú ở Thái Nguyên và Đại Từ giải thích kỹ vì sao đồi chè không cho hoa.

Cách chọn chỗ ở vùng đồi

Trung du có nhiều lựa chọn nên chọn kỹ được. Gió lấy nhiệt khỏi tổ nhanh hơn nhiều so với không khí lạnh đứng yên, nên chỗ khuất gió quan trọng hơn con số nhiệt độ.

1. Sườn phía nam hoặc đông nam của quả đồi: đón nắng, khuất gió bắc.
2. Chân đồi, không phải đỉnh. Đỉnh đồi lộng gió; đáy thung sâu thì đọng sương.
3. Gần nhà: tiện thăm, có tường và cây quanh nhà chắn thêm, có hơi ấm.
4. Có nắng buổi sáng: ong cần trời ấm mới ra ngoài, nắng sớm làm giờ kiếm ăn dài hơn.
5. Kiểm bằng cách đứng ở đó vào một ngày gió mùa đông bắc mạnh: gió thổi thẳng vào mặt thì bỏ chỗ đó.

Mùa đông: nhẹ hơn nhưng vẫn phải làm đủ

Trung du ấm hơn vùng núi, nhưng vẫn có những đợt rét đậm kéo dài và nồm ẩm tháng 2–3. Những việc không được bỏ:

• Mua tổ vào tháng 3–4, để đàn có trọn mùa ấm trước đông đầu tiên.
• Không tách đàn từ tháng 9 trở đi.
• Chắn gió phía bắc, đông bắc mà vẫn để thoáng khí; bọc thêm lớp ngoài cho đàn yếu.
• Không mở tổ trong đợt rét. Mở ra kiểm tra vào ngày lạnh làm đàn mất nhiệt mà không được gì.
• Kê cao, lót đáy khô để chống nồm.

Chi tiết các việc từ tháng 9 có ở bài giữ đàn ong dú qua mùa đông miền Bắc.

Mua tổ ở đâu, nhận thế nào

Người nuôi ong dú ở trung du còn ít, phần lớn tổ giống chuyển từ miền Nam ra. Chuyển xa thì đàn chịu sốc, nên chọn đàn mạnh, đóng gói thoáng, đi đường ngắn nhất có thể và nhận vào tháng 3–4. Cách chuẩn bị và kiểm khi nhận có ở bài mua tổ ong dú chuyển từ Nam ra Bắc. Khi đã có vài tổ qua đông tốt, tự tách là cách rẻ nhất để nhân đàn, vì đàn tách tại chỗ đã quen khí hậu.

Kỳ vọng và cách bắt đầu

Ở miền Bắc nói chung, thước đo là đàn qua đông, không phải lượng mật. Ở trung du, một đàn đặt đúng chỗ có cơ hội tốt hơn hẳn vùng núi cao hay đồng bằng trống. Năm đầu đừng thu mật; năm thứ hai thu dè ở đàn mạnh vào cuối mùa bưởi, nhãn. Bắt đầu bằng một hai tổ, qua được một mùa đông rồi hãy nhân lên.

Việc nên làm ngay

• Đi quanh nhà tìm chân đồi sườn nam, có nắng sớm, khuất gió bắc.
• Liệt kê cây quanh nhà: có bưởi, nhãn, vải, vườn tạp hay chỉ có chè và keo?
• Hỏi lịch phun của các vườn bưởi, vải sát ranh.
• Chuẩn bị giá kê, mái che, tấm chắn gió phía bắc.
• Đặt mua một hai tổ để nhận vào tháng 3–4.

Tìm tổ giống chuyển ra Bắc hoặc ghi nhật ký đàn qua đông: xem trên chợ Ong Dú và ghi chép bằng ứng dụng Ong Dú.