Nghề nuôi ong dú Việt Nam đang ở giai đoạn mở rộng: mỗi năm thêm người vào nghề, cầu vượt cung ở cả mật lẫn tổ giống, giá còn cao, và ai nuôi được thì bán được.
Giai đoạn này không kéo dài mãi. Nhìn sang các nước đi trước là thấy khá rõ nghề sẽ đi đâu.
Ba giai đoạn của một nghề
| Giai đoạn | Đặc điểm | Việt Nam |
|---|---|---|
| Khai thác tự nhiên | Lấy tổ từ rừng, chưa có nuôi có kiểm soát | Đã qua phần lớn |
| Mở rộng | Nhiều người vào nghề, cầu vượt cung, giá cao | Đang ở đây |
| Trưởng thành | Nguồn cung ổn định, giá về mức hàng hoá, phân hoá theo chất lượng | Chưa tới |
Ba thay đổi sẽ tới
1. Giá mật sẽ hạ
Khi số người nuôi đủ nhiều và sản lượng ổn định, giá mật ong dú sẽ về mức hợp lý hơn thay vì mức khan hiếm. Điều này đã xảy ra ở các nước có nghề phát triển sớm hơn trong khu vực.
Hệ quả: kế hoạch kinh doanh dựa trên giá mật hiện tại có rủi ro. Người tính dài hạn nên tính với mức giá thấp hơn đáng kể.
2. Cầu tổ giống sẽ giảm ở vùng bão hoà
Hiện nay tổ giống là khoản thu chính ở nhiều trại, nhờ dòng người mới liên tục vào nghề. Khi một vùng đã đủ người nuôi, dòng đó chậm lại.
Hệ quả: vùng lõi sẽ cảm nhận trước, vùng đang mở thì còn thời gian. Đây là lý do các vùng chưa phát triển như miền Bắc và miền Trung vẫn còn dư địa lớn.
3. Nghề sẽ chuẩn hoá dần
Hiện tại mỗi vùng một kiểu thùng, cách gọi tên loài chưa thống nhất, chất lượng tổ giống chênh lệch lớn. Khi nghề trưởng thành, những thứ này sẽ hội tụ dần.
Hệ quả: người có ghi chép, có quy trình rõ ràng, có nguồn gốc minh bạch sẽ ở vị thế tốt hơn khi thị trường bắt đầu phân biệt theo chất lượng.
Hướng đi đang mở mà ít người khai thác
Dịch vụ thụ phấn. Ở Thái Lan, nhiều trại nuôi ong không ngòi đốt chủ yếu để thụ phấn cho vườn cây ăn trái, mật chỉ là sản phẩm phụ. Ở Việt Nam hướng này gần như chưa được khai thác.
Nó đáng chú ý vì:
- Không phụ thuộc giá mật
- Cầu gắn với diện tích cây ăn trái, vốn rất lớn ở Việt Nam
- Ít cạnh tranh vì chưa ai làm
- Đàn ít bị động nên khoẻ hơn
Các cây được lợi rõ nhất là những loài có hoa nhỏ và tỷ lệ đậu quả thấp — mắc ca, sầu riêng, một số cây có múi.
Người nuôi nên chuẩn bị gì từ bây giờ
- Ghi chép từ đầu. Khi thị trường bắt đầu phân biệt theo chất lượng và nguồn gốc, người có dữ liệu sẽ nói được điều người khác không nói được.
- Đừng đặt tất cả vào một nguồn thu. Tổ giống, mật, thụ phấn, sản phẩm chế biến — có mặt ở nhiều hướng thì chịu được biến động.
- Đầu tư vào nguồn hoa. Đây là thứ mất nhiều năm mới thành, và là giới hạn thật của quy mô trại.
- Xây quan hệ với khách thay vì bán một lần. Khách quen là tài sản bền hơn giá cao.
- Ở vùng thiếu nguồn thì đây là lúc gây dựng — miền Bắc, miền Trung còn dư địa lớn hơn vùng lõi nhiều.
Điều không đổi
Dù thị trường biến động thế nào, có một thứ không đổi: đàn khoẻ thì mọi thứ khác dễ.
Đàn khoẻ thì tách được đều, cho mật tốt, thụ phấn hiệu quả, chịu được thiên địch và thời tiết xấu. Mọi chiến lược thị trường đều dựa trên nền đó. Người dành công cho việc chăm đàn và xây nguồn hoa đang đầu tư vào thứ giữ giá trị qua mọi giai đoạn.
Câu hỏi thường gặp
Nghề nuôi ong dú Việt Nam đang ở giai đoạn nào?
Giai đoạn mở rộng: mỗi năm thêm người vào nghề, cầu vượt cung ở cả mật lẫn tổ giống, giá còn cao và ai nuôi được thì bán được. Giai đoạn khai thác tổ tự nhiên đã qua phần lớn, còn giai đoạn trưởng thành với nguồn cung ổn định thì chưa tới.
Giá mật ong dú có giảm trong tương lai không?
Nhiều khả năng có. Khi số người nuôi đủ nhiều và sản lượng ổn định, giá sẽ về mức hợp lý hơn thay vì mức khan hiếm — điều đã xảy ra ở các nước phát triển nghề sớm hơn trong khu vực. Kế hoạch dựa trên giá hiện tại vì thế có rủi ro.
Vùng nào còn nhiều dư địa để phát triển nghề?
Miền Bắc và miền Trung, nơi nguồn tổ giống tại chỗ còn thiếu nên giá cao và cầu chưa được đáp ứng. Vùng lõi như Đông Nam Bộ sẽ cảm nhận sự bão hoà trước, còn vùng đang mở thì vẫn còn thời gian.
Hướng đi nào chưa được khai thác ở Việt Nam?
Dịch vụ thụ phấn. Ở Thái Lan nhiều trại nuôi chủ yếu để thụ phấn cho vườn cây ăn trái và coi mật là sản phẩm phụ, còn ở Việt Nam hướng này gần như chưa ai làm. Nó không phụ thuộc giá mật và gắn với diện tích cây ăn trái vốn rất lớn.
Người nuôi nên chuẩn bị gì cho giai đoạn sau?
Ghi chép từ đầu để có dữ liệu khi thị trường phân biệt theo chất lượng, không đặt tất cả vào một nguồn thu, đầu tư vào nguồn hoa vì đó là giới hạn thật của quy mô trại, xây quan hệ với khách thay vì bán một lần, và nếu ở vùng thiếu nguồn thì đây là lúc gây dựng.