Miền Nam cho người nuôi ong dú gần như cả năm để làm việc. Miền Bắc thì không — chỉ có khoảng sáu tháng, từ tháng 3 tới tháng 8, và mọi thứ quan trọng phải xảy ra trong quãng đó.
Điều này nghe như bất lợi, nhưng nó cũng làm cho việc lập kế hoạch rõ ràng hơn nhiều: một cửa sổ, một danh sách việc, một hạn chót.
Ba giai đoạn của cửa sổ sáu tháng
| Giai đoạn | Đặc điểm | Việc chính |
|---|---|---|
| Tháng 3 – 4: phục hồi | Trời ấm dần, hoa xuân bung, đàn vừa qua đông còn yếu | Để đàn phục hồi. Kiểm tra đàn nào qua đông tốt, đàn nào cần cứu |
| Tháng 5 – 6: bung sức | Nóng đều, nguồn hoa dồi dào nhất năm | Tách đàn — đây là cửa sổ tách duy nhất trong năm |
| Tháng 7 – 8: tích trữ | Vẫn nóng, hoa còn nhưng bắt đầu thưa | Để đàn tích mật. Thu mật nếu có, và phải xong trong tháng 8 |
Tháng 3 – 4: đừng vội
Sai lầm phổ biến là thấy trời ấm liền mở tổ kiểm tra ngay và tính chuyện tách đàn. Nhưng đàn vừa qua ba tháng hao, quân số mỏng, chưa có gì để chia.
Việc nên làm trong quãng này:
- Đợi trời ổn định hẳn rồi mới mở tổ lần đầu. Miền Bắc có những đợt rét muộn, mở tổ đúng lúc đó là hỏng.
- Đánh giá từng đàn khi mở: quân số, dự trữ còn lại, có dấu hiệu ong chúa hoạt động không.
- Ghi lại đàn nào qua đông tốt nhất. Đây là thông tin quý nhất trong cả năm — đó là đàn nên ưu tiên tách vào tháng 5.
- Cứu đàn yếu nếu còn cứu được, hoặc gộp lại nếu quá mỏng.
Tháng 5 – 6: cửa sổ tách đàn duy nhất
Đây là quãng quan trọng nhất trong năm. Tách đàn ngoài quãng này ở miền Bắc gần như luôn dẫn tới đàn con không kịp mạnh trước mùa rét.
Nguyên tắc:
- Chỉ tách từ đàn thật sự mạnh. Ở miền Bắc, ngưỡng "đủ mạnh để tách" phải cao hơn miền Nam, vì đàn con còn phải kịp qua đông.
- Tách sớm trong cửa sổ, không tách muộn. Tách tháng 5 thì đàn con có ba tháng gây dựng; tách tháng 7 thì chỉ còn một tháng.
- Ưu tiên đàn qua đông tốt — chúng đã chứng minh được khả năng chịu điều kiện của vùng.
- Thà tách ít mà chắc. Một đàn con mạnh hơn hai đàn con yếu, vì hai đàn yếu có thể mất cả hai qua đông.
Tháng 7 – 8: tích trữ và hạn chót
Quãng này mục tiêu duy nhất là đàn vào đông với dự trữ đủ. Câu hỏi trước mỗi quyết định nên là: việc này giúp hay cản chuyện đó?
- Thu mật: chỉ từ đàn rất mạnh, và chỉ lấy phần dư rõ ràng. Đàn trung bình thì để nguyên.
- Không tách nữa sau tháng 6, muộn nhất là đầu tháng 7.
- Cuối tháng 8 là hạn chót cho mọi can thiệp. Sau đó chuyển sang chế độ chuẩn bị mùa đông.
Nguồn hoa miền Bắc trong cửa sổ này
Điểm mạnh của miền Bắc là mùa xuân hè có nguồn hoa khá phong phú:
- Hoa xuân — cây ăn quả nở rộ, vải nhãn ở các vùng trồng lớn
- Vườn nhà và cây cảnh — miền Bắc có mật độ vườn nhà cao
- Hoa dại mùa hè — phong phú, nhất là vùng trung du và miền núi
- Cây rừng và cây trồng lâm nghiệp ở vùng núi phía Bắc
Nghĩa là trong cửa sổ sáu tháng, nguồn hoa không phải vấn đề. Vấn đề chỉ là thời gian.
Tư duy cần có
Người nuôi ong dú miền Nam có thể sửa sai trong năm — làm hỏng quý này thì quý sau gỡ. Người nuôi miền Bắc thì không: bỏ lỡ cửa sổ tách đàn tháng 5 – 6 là mất trọn một năm.
Nên cách làm hợp lý là lên kế hoạch cả năm từ tháng 3, biết trước tuần nào làm gì, thay vì tuỳ hứng. Ghi chép ở đây không phải chuyện hình thức mà là công cụ thật.
Câu hỏi thường gặp
Miền Bắc nên tách đàn ong dú vào tháng nào?
Khoảng tháng 5 tới tháng 6, và nên tách sớm trong cửa sổ đó. Tách tháng 5 thì đàn con có ba tháng gây dựng trước mùa rét; tách tháng 7 thì chỉ còn một tháng, thường không kịp mạnh để qua đông.
Khi nào nên mở tổ lần đầu sau mùa đông ở miền Bắc?
Đợi trời ấm ổn định hẳn, vì miền Bắc có những đợt rét muộn và mở tổ đúng lúc đó là hỏng. Không nên thấy ấm vài ngày là mở ngay, cũng không nên tính chuyện tách đàn khi đàn vừa qua ba tháng hao và quân số còn mỏng.
Có nên thu mật ong dú ở miền Bắc không?
Chỉ nên thu từ đàn rất mạnh và chỉ lấy phần dư rõ ràng, thực hiện xong trong tháng 8. Đàn trung bình thì để nguyên vì phần mật đó là nguồn sống qua ba tháng rét. Năm đầu nuôi thì gần như không nên lấy mật.
Nên tách nhiều đàn con hay ít đàn con ở miền Bắc?
Thà tách ít mà chắc. Một đàn con mạnh tốt hơn hai đàn con yếu, vì hai đàn yếu có thể mất cả hai qua đông. Ngưỡng đủ mạnh để tách ở miền Bắc phải cao hơn miền Nam vì đàn con còn phải kịp qua rét.
Nên tách từ đàn nào?
Ưu tiên đàn qua đông tốt nhất, vì chúng đã chứng minh khả năng chịu điều kiện của vùng. Đây là lý do nên ghi lại tình trạng từng đàn khi mở tổ lần đầu sau mùa đông — đó là thông tin quý nhất trong cả năm.